Fjellrype

Frå Wikipedia – det frie oppslagsverket
Gå til: navigering, søk
Fjellrype

Status i verda: LC Livskraftig
Status i Noreg: LC Livskraftig

Fjellryper i overgangen mellom vinter- og sommardrakt.
Fjellryper i overgangen mellom vinter- og sommardrakt.

Systematikk
Rike: Animalia
Rekkje: Chordata
Klasse: Aves
Orden: Galliformes
Familie: Phasianidae
Underfamilie: Tetraoninae
Slekt: Lagopus
Art: L. muta
Vitskapleg namn
Lagopus muta
Montin, 1781
Fjellrype
Namn på andre språk
Nordsamisk Giron
Svensk Fjällripa
Dansk Fjeldrype
Engelsk Ptarmigan, Rock Ptarmigan
Tysk Alpenschneehuhn
Fransk Lagopède alpin
Spansk Perdiz nival
Russisk Tundrjanaja kuropatka (Тундряная куропатка)

Fjellrype (Lagopus muta eller mutus) er ein fugl av skogshøns. Fjellrype vert ogso kalla for skarv, fjellskarv eller skarvrype.

Kjenneteikn[endre | endre wikiteksten]

Vinter- og sommardrakt.

Høne og stegg (hannfuglen) er om lag jamnstore. Vaksne fuglar veg 400-500 gram og har lengde på 35cm. Dei har gråspragla fjørdrakt. Halefjøra er svarte, men dekkfjøra over desse har same vernefarge som ryggen. Vengene, buken og føtene er kvite. Om vinteren har fuglen kvit drakt, men halefjøra og nebbet er fortsatt svarte. Steggen har ei markert svart stripe mydlo auga og nebbrota. Dette kjenneteiknet har hann ogso i vinterdrakta.

Lagopus muta
To fjellryper på Island.
Foto: Marek Ślusarczyk

Forvekslingsart[endre | endre wikiteksten]

Fjellrype kan lett forvekslast med lirype. Ein skil dei på at fjellrype har ei ljosgrå farge på hausten. Om vinteren er det vanskelegare.

Forplanting[endre | endre wikiteksten]

Fjellrypa er monogam. Høna legg 7-11 egg i ein senking i bakken og det tar 20-21 dagar å ruge dei ut. Klekkinga skjer i slutten av juni til tidleg i juli.

Åtferd[endre | endre wikiteksten]

Rypene held seg i kull om hausten. Utover seinhausten og vinteren går dei i større flokkar når veret tillet det.

Utbreiing[endre | endre wikiteksten]

Fjellrype lever i arktiske og subarktiske nordområde i Eurasia og Nord-Amerika. Fuglen er vanleg i heile Noreg. I hekketida og fram til vinteren held han seg i steinurer og ved grassletter over vierbeltet. I vinterhalvåret søker han ofte lågare i terrenget, og i uvêrsperiodar heilt ned i bjørkeskogen. På linje med lirype er han eit ynda jaktobjekt.

Populasjonen i Skandinavia gjekk sterkt attende i perioden 2002 til 2012. Forskarane meinte at nedgangen kan vere relatert til klimaendringar. [1]

Fjellrype er avbilda i kommunevåpenet til Kiruna.

Bakgrunnsstoff[endre | endre wikiteksten]

  1. Norsk institutt for naturforskning: Færre fugl i fjellet
Commons-logo.svg Commons har multimedia som gjeld: Fjellrype