Fornorskinga av samar og kvener

Frå Wikipedia – det frie oppslagsverket
Gå til: navigering, søk

Fornorskinga av samar og kvener gjekk ut på å oppmuntra eller tvinga samar og kvener til å ta til seg norsk språk og kultur, og vart intensivert frå omkring 1860.

I 1862 vart det utarbeidd ein lærarinstruks som påla lærarane å leggje all flid på å gje barna kunnskapar om norsk språk, og å la foreldra vite kor viktig dette var for barna deira.

Fornorskingspolitikken var dels motivert ut frå at den finske delen av folket var sett som ein tryggingsrisiko dersom det skulle bli konflikt mellom Noreg og Russland (som den gongen òg styrte Finland). Dels var målet at samane, som av dei norske styresmaktene vart oppfatta som eit lite utvikla folkeslag, måtte få del i den moderne sivilisasjonsprosessen.

Arbeidet for å kolonisere Finnmark med norske bureisarar og å assimilere samar og kvener i den norsktalande delen av folket, vart meir markert frå 1880-talet, og hardna endå meir til etter som tida gjekk:

  • I 1898 vart det innskjerpa at lærarane måtte nytte «lappisk og kvænsk» minst mogleg, og berre som et hjelpemiddel for å forklare det som var uforståeleg for barna.
  • Frå 1902 var regelen at berre folk som kunne norsk, fekk kjøpe jord av staten i Finnmark.
  • Ut over 1920-talet medverka òg mange prestar til fornorsking og assimilering.
  • I mellomkrigstida vart fornorskingspolitikken overfor kvenene samordna med militære overvakings- og beredskapstiltak.

Da ungdomsskolen på Solhov i 1914 var blitt åpnet, var den norske nasjonale bevissthet blant elevene så liten, at det var vanskelig for deres lærere å få dem til å synge «Ja vi elsker» og «Gud signe Norigs land».

Arthur Ratche i Finsk fare for Finnmark (1936)

Motstand mot fornorskingspolitikken[endre | endre wikiteksten]

Samane stod økonomisk svakt, og sjøsamane på kysten stod endå svakare etter at pomorhandelen tok slutt etter den russiske revolusjonen. Arbeid for å byggje opp organisasjonar som kunne stå mot fornorskingspresset, gav små resultat.

Blant samar og kvener i læstadianske miljø, vart finsk rekna som det heilage språket, og mange foreldre gjekk imot bruken av norsk språk i skolen både av nasjonale og religiøse grunnar.

Den første tida møtte den språklege sida av fornorskingsarbeidet motstand frå professor i finsk-ugriske språk J.A. Friis og frå biskop J. N. Skaar. Begge protesterte mot den hardhendte fornorskinga som vart driven på 1880-talet. Stockfleth sine kristendomsbøker på samisk var då ikkje lenger å få kjøpt. Dei meinte at samiske barn i det minste måtte få kristendomsundervisninga på samisk. Skaar tok i 1888 intitativ til etableringa av Norsk Finnemisjon, som skulle sende ut samisktalande predikantar og gje ut kristen litteratur på samisk - «saalænge der inden Tromsø Bispedømme ere Finner, som ikke forstaar det norske Sprog.»

Etterkrigstida[endre | endre wikiteksten]

Etter andre verdskrigen vart den hardaste fornorskingsplitikken lagt bort, og instruksen om undervisning på norsk vart oppheva. I skulelova av 1959 kunne samiske born få undervisning på samisk etter avgjerd i departementet, og i 1959 slo skulelova fast at undervsnininga skulle vere på samisk om foreldra kravde det. Frå 1970-talet og fram mot vår tid har den offentlege innsatsen for å ta vare på dei samiske språka vorte styrkt.

I 1988 vart grunnlova endra slik at styresmaketene forplikta seg til å vare på samisk språk, kultur og livsform, samt leggje forholda til rette for ei vidare utvikling av språk og kultur.

Kjelder:[endre | endre wikiteksten]