Heilage onsdag

Frå Wikipedia – det frie oppslagsverket
Hopp til navigering Hopp til søk
Prosesjon på heilage onsdag 2015 i Villarreal i Spania.

Heilage onsdag eller store onsdag er onsdagen i den stille veka eller veka før påske i kristendommen, dagen før skjærtorsdag.

Bibeltekstar[endre | endre wikiteksten]

Judas får tretti sølvpengar. Ikon frå Jaroslavl.
Salvinga av Jesus måla av James Tissot.

Hendingane i evangelia i Det nye testamentet knytt til denne dagen er ei samansverging mellom «overprestane og dei eldste i folket» om å ta livet av Jesus[1] og salvinga av Jesus i Betania.[2] Læresveinane meiner olja burde vore seld og pengane gjevne til dei fattige.[3] Men ifølgje Johannesevangeliet vil Judas Iskariot ha pengane sjølv.[4][5] Han går til overprestane og avtaler med dei å svika Jesus. For det får han tretti sølvpengar.[6]

Austleg kristendom[endre | endre wikiteksten]

I ortodoks kristendom held ein som måndag en og tysdagen ei ottesonggudsteneste kjend som brudgomgudstenesta eller brudgombøna. Gudstenesta ender med ein salme av Kassia frå 800-talet som fortel historia om den syndige kvinna som salva Jesus, mykje sett frå hennar synsvinkel. Salmen kan ta opptil 25 minutt å synga, og kan vera særs rørande.

I gresk tradisjon og ein del stader skikken har spreidd seg til er det vanleg å salva heile kyrkjelyden onsdags kveld.[7]

Gjennom dei tre kvardagane av den stille veka les ein heile teksten av dei fire evangelia, med ein stopp ved Joh. 13:31. På onsdagen er gjerne andre halvdel av Markusevangeliet og den delen av Johannesevangeliet ein skal lesa att.[8]

Vestleg kristendom[endre | endre wikiteksten]

Katolsk messe på heilage onsdag i Santa Rita i Pampanga på Filippinane.

I den katolske kyrkja les ein Jesaja 50:4-9 Salmane 69:8-10, 21-22, 31, 33-34 og Matt. 26:14-25.[9][10]

Prekentekstar i mange protestantiske kyrkjer er Jesaja 50:4-9, Salmane 70, Hebearbrevet 12:1-3 og Joh. 13:21-32.[10]

Namn på heilage onsdag[endre | endre wikiteksten]

I Sverige har dagen vore kjend som dymmelonsdag. Ein dymmel eller dymbil er eit trestykke som ein brukte til å slå på kyrkjeklokkene denne dagen for å få ein meir dempa lyd enn med metallkolvar. Nemninga dymmelonsdag er også blitt brukt om oskeonsdag, og dei to dagane kan forvekslast av allmugen.

I Tsjekkia er dagen kjend som Škaredá středa ('stygge onsdag'), 'svarte onsdag' eller 'sotfeieonsdag'. Dette er ein dag då ein tradisjonelt reingjer golv, møblar, vindauge og skorsteinar. Sidan skorsteinen må vera kald for å reingjerast, blei det ikkje kokt mat på denne dagen. I staden hadde ein enkle, kalde måltid. Etter reingjeringa tek ein møblane på plass att og pynter til påske. I Podluľí-regionen er det vanleg å teikna kortvarige blomar på vindauge med såpe eller på bakken med vatn eller sand.[11]

På Irland har dagen vore kjend som «Spy Wednesday», der spy truleg har tydinga 'lure' eller 'overfalle' og viser til Judas sitt svik.[12][13][14]

På Malta er dagen kjend som L-Erbgħa tat-Tniebri ('skuggeonsdag'), som viste til det liturgiske mørket. Tidlegare kunne barn slå på stolane i kyrkja for å laga lyd av torever.

Kjelder[endre | endre wikiteksten]

  1. Matt. 26:3—5, Mark. 14:1—2, Luk. 22:1—2
  2. Matt. 26:6—13, Mark. 14:3, Joh. 12:3—4
  3. Matt. 26:8—9, Mark. 14:4—5, Joh. 12:5
  4. Joh. 12:6
  5. Oppenheimer, Mike. «The Betrayer Judas Iscariot». Let Us Reason Ministries. Henta 27 March 2013. 
  6. Matt. 26:14—16, Mark. 14:10—12, Luk. 22:3—6
  7. Great Lent, Holy Week, and Pascha: The Sacrament of Holy Unction: Holy Wednesday afternoon and Evening
  8. Kallistos 1978.
  9. Wednesday of the Holy Week Lectionary: 259, United States Conference of Catholic Bishops 
  10. 10,0 10,1 Wednesday in Holy Week, The Text This Week
  11. Petr Chudoba, «Czech Easter - Holy Week: Ugly Wednesday», My Czech Republic 
  12. «spy, n, OED Online, Oxford University Press, December 2013, henta 15 Dec 2013, Spy Wednesday n. in Irish use, the Wednesday before Easter. 
  13. Packer, George Nichols (1893), Our Calendar: The Julian Calendar and Its Errors, how Corrected by the Gregorian, Corning, NY: [The author], s. 112, henta 15 Dec 2013, Spy Wednesday, so called in allusion to the betrayal of Christ by Judas, or the day on which he made the bargain to deliver Him into the hands of His enemies for thirty pieces of silver. 
  14. McNichol, Hugh (2014). «Spy Wednesday conversion to Holy Wednesday». Catholic Online. Henta 10 May 2014.