Herta Müller

	Herta Müller
	; Herta Müller (2019), Prague
Statsborgarskap	Tyskland, Romania
Fødd	17. august 1953 (72 år); Nițchidorf
Yrke	skribent, lingvist, lyrikar, omsetjar, romanforfattar, essayist
Språk	tysk
Sjanger	essay
Medlem av	Romanias forfatterforening[], Litteraturforeningen Adam Müller-Guttenbrunn[], Deutsche Akademie für Sprache und Dichtung[*]
Ektefelle	Richard Wagner, Harry Merkle
Prisar	Nobelprisen i litteratur, Adam Müller-Guttenbrunn litteraturpris, Ungkommunistenes ungdomspris for arbeider i rumenske minorietsspråk, aspekte litteraturpris, Rauris litteraturpris, Bremen litteraturpris (stipend), Marieluise Fleißer-prisen, Den tyske språkprisen, Roswitha-prisen, Kranichsteiner litteraturpris, Den tyske kritikerprisen, Kleist-prisen, Aristeion-prisen, Franz Nabl-prisen, Ida Dehmel litteraturpris, International IMPAC Dublin Literary Award, Franz Kafka-prisen, Ciceros taler-pris, Tübingen poesi-foreleser, Carl Zuckmayer-medaljen, Joseph Breitbach-prisen, Konrad Adenauerstiftelsens litteraturpris, Berlin litteraturpris, Würth- prisen for europeisk litteratur, Walter Hasenclever litteraturpris, Heinrich Heine-selskapets ærespris, Franz Werfels menneskerettspris, Hoffmann von Fallersleben-prisen, Samuel Bogumil Lindes pris, Monismanienprisen, Byskriver i Bergen, Frankfurt a. M., Ricarda Huch-prisen, Beste oversatte bok, Großes Verdienstkreuz mit Stern des Verdienstordens der Bundesrepublik Deutschland, Bayerischer Maximiliansorden für Wissenschaft und Kunst, Hannelore Greve literature award, Heinrich Böll-prisen, Eugen-Kogon-Preis, Brüder-Grimm-Poetikprofessur, Friedrich-Hölderlin-Preis der Universität und der Universitätsstadt Tübingen, Æresdoktor ved Universitetet i Jena, æresdoktor ved Paderborn Universitet, Ehrengabe der Heinrich-Heine-Gesellschaft, Rome Prize of the German Academy Villa Massimo, Pour le Mérite für Wissenschaften und Künste, German Critics' Prize for Literature
	Herta Müller på Commons

Herta Müller (fødd 17. august 1953 i Niţchidorf) er ein rumensk-tysk forfattar og nobelpristakar i litteratur.

Med sine sjølvbiografisk farga romanar skildrar Herta Müller den tyske minoriteten sitt liv i det kommunistiske Romania, og tilpassinga til dei ekstreme forhalda der. Ho har vorte kalla ein kronikør over kvardagen i diktatura, og verka er prega av opprør til forsvar for tanke- og ytringsfridom.^[1] På grunn av kritikken hennar mot regimet måtte ho flykte heimlandet 1987, og ho bur no i Berlin. Ved sidan av virket som forfattar er ho verksam som forelesar ved universitet. Ho vart tildelt Nobelprisen i litteratur for 2009 med grunngjevinga at ho «med poesins förtätning och prosans saklighet tecknar hemlöshetens landskap.»^[2]

Biografi

Herta Müller vart fødd i den rumenske delen av Banatet og høyrer til schwabane, den tyskspråklege minioriteten i landet. Far hennar hadde til liks med mange andre rumenarar ei fortid i SS. Mor hennar vart deportert til ein sovjetisk arbeidsleir i Ukraina i 1945 og var der i fem år.^[3] Foreldra hennar var bønder.^[4]

Herta Müller studerte germanistikk og rumensk litteratur ved Universitetet i Timişoara og deltok i Aktionsgruppe Banat, ei gruppe rumenarar og tyskarar som kjempa for ytringsfridom. I 1976, etter studia, fekk ho arbeid som omsetjar på ein fabrikk, men fekk sparken i 1979 fordi ho nekta samabeide med Securitate, den rumenske tryggingstenesta. Ho byrja arbeide som lærar og skreiv det som kom til å verte novellesamlinga Niederungen. Boka vart utgjeven i Romania i sensurert form, men det usensurerte manuskriptet vart smugla ut av landet og boka utgjeven i Vest-Europa^[5] der boka vart svært godt motteke. I korte prosastekstar vert eit landbygdsmiljø skildra frå synsvinkelen til eit barn. 1984 gav Müller ut Drückender Tango. Ho vitja så bokmessa i Frankfurt der ho snakka ope om diktaturet i Romania, og etter det fekk ho ikkje lenger gje ut bøker i Romania.

Müller og hennar dåverande ektemann,^[6] forfattaren Richard Wagner, reiste i eksil i Vest-Tyskland i 1987 etter at bøkene hennar vart forbodne i heimlandet og ho vart oppsagt frå arbeidet sitt. I det nye heimlandet fekk ho arbeid som lærar på ein høgskule.^[7]

Ho har gjeve ut fleire romanar etter at ho busette seg i Tyskland. I 1995 vart ho medlem i Deutschen Akademie für Sprache und Dichtung. Ho melde seg ut or PEN i 1997 i protest mot att den vest-tyske avdelinga skulle slåast saman med den aust-tyske.^[8]

I 2009 vart Herta Müller tildelt Nobelprisen i litteratur.

Forfattarskap

Bakgrunnen for forfattarskapen til Müller er erfaringane med forfølginga og undertrykkinga under regimet til Ceauşescu. Ho tek opp problema den tyske minoriteten hadde, men òg fascisme og korrupsjon hjå den tyske minoriteten.

Bibliografi

Niederungen, 1982
Drückender Tango, 1984
Der Mensch ist ein großer Fasan auf der Welt, 1986
Barfüßiger Februar, 1987
Reisende auf einem Bein, 1989
Wie Wahrnehmung sich erfindet, 1990
Der Teufel sitzt im Spiegel, 1991
Der Fuchs war damals schon der Jäger, 1992
Eine warme Kartoffel ist ein warmes Bett, 1992
Der Wächter nimmt seinen Kamm, 1993
Angekommen wie nicht da, 1994
Herztier, 1994
Hunger und Seide, 1995
In der Falle, 1996
Heute wär ich mir lieber nicht begegnet, 1997
Der fremde Blick oder Das Leben ist ein Furz in der Laterne, 1999
Im Haarknoten wohnt eine Dame, 2000
Heimat ist das, was gesprochen wird, 2001
Der König verneigt sich und tötet, 2003
Die blassen Herren mit den Mokkatassen, 2005
Este sau nu este Ion, 2005
Atemschaukel, 2009

Verk om Herta Müller

Paola Bozzi Der fremde Blick (2005)
Herta Haupt-Cucuiu Eine Poesie der Sinne (1996)
Herta Müller ed. av Brigid Haines (1998)
Ralph Köhnen Der Druck der Erfahrung treibt die Sprache in die Dichtung : Bildlichkeit in Texten Herta Müllers (1997)
Lyn Marven Body and narrative in contemporary literatures in German : Herta Müller, Libus̆e Moníková and Kerstin Hensel (2005)
Bogdan Mihai Dascălu Held und Welt in Herta Müllers Erzählungen (2004)
Iulia-Karin Patrut Schwarze Schwester - Teufelsjunge : Ethnizität und Geschlecht bei Paul Celan und Herta Müller (2006)
Grazziella Predoiu Faszination und Provokation bei Herta Müller (2000)

Kjelder

↑ Literaturpreis der Konrad-Adenauer-Stiftung, s. 29
↑ «Nobelpriset i litteratur år 2009». vitja 8. oktober 2009
↑ Biobibliographical notes, The Nobel Prize in Literature 2009, sida vitja 8. oktober 2009
↑ Presentation vid Green European Summer University 2008^{[daud lenkje]}
↑ Wahlström och Wistrand - författarpresentation, arkivert frå originalen 4. juni 2014, henta 8. oktober 2009
↑ http://www.complete-review.com/authors/mullerh.htm
↑ DN - Jag skrev för att jag var rädd
↑ Presentation vid Green European Summer University 2008^{[daud lenkje]}

Denne artikkelen bygger på «Herta Müller» frå Wikipedia på svensk, den 8. oktober 2009.

[1] Literaturpreis der Konrad-Adenauer-Stiftung, s. 29

[Akademien-2] «Nobelpriset i litteratur år 2009». vitja 8. oktober 2009

[3] Biobibliographical notes, The Nobel Prize in Literature 2009, sida vitja 8. oktober 2009

[4] Presentation vid Green European Summer University 2008^{[daud lenkje]}

[5] Wahlström och Wistrand - författarpresentation, arkivert frå originalen 4. juni 2014, henta 8. oktober 2009

[6] ttp://www.complete-review.com/authors/mullerh.htm

[7] DN - Jag skrev för att jag var rädd

[8] Presentation vid Green European Summer University 2008^{[daud lenkje]}

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

Herta Müller
Herta Müller (2019), Prague
Statsborgarskap	Tyskland, Romania
Fødd	17. august 1953 (72 år) Nițchidorf
Yrke	skribent, lingvist, lyrikar, omsetjar, romanforfattar, essayist
Språk	tysk
Sjanger	essay
Medlem av	Romanias forfatterforening[], Litteraturforeningen Adam Müller-Guttenbrunn[], Deutsche Akademie für Sprache und Dichtung[*]
Ektefelle	Richard Wagner, Harry Merkle
Prisar	Nobelprisen i litteratur, Adam Müller-Guttenbrunn litteraturpris, Ungkommunistenes ungdomspris for arbeider i rumenske minorietsspråk, aspekte litteraturpris, Rauris litteraturpris, Bremen litteraturpris (stipend), Marieluise Fleißer-prisen, Den tyske språkprisen, Roswitha-prisen, Kranichsteiner litteraturpris, Den tyske kritikerprisen, Kleist-prisen, Aristeion-prisen, Franz Nabl-prisen, Ida Dehmel litteraturpris, International IMPAC Dublin Literary Award, Franz Kafka-prisen, Ciceros taler-pris, Tübingen poesi-foreleser, Carl Zuckmayer-medaljen, Joseph Breitbach-prisen, Konrad Adenauerstiftelsens litteraturpris, Berlin litteraturpris, Würth- prisen for europeisk litteratur, Walter Hasenclever litteraturpris, Heinrich Heine-selskapets ærespris, Franz Werfels menneskerettspris, Hoffmann von Fallersleben-prisen, Samuel Bogumil Lindes pris, Monismanienprisen, Byskriver i Bergen, Frankfurt a. M., Ricarda Huch-prisen, Beste oversatte bok, Großes Verdienstkreuz mit Stern des Verdienstordens der Bundesrepublik Deutschland, Bayerischer Maximiliansorden für Wissenschaft und Kunst, Hannelore Greve literature award, Heinrich Böll-prisen, Eugen-Kogon-Preis, Brüder-Grimm-Poetikprofessur, Friedrich-Hölderlin-Preis der Universität und der Universitätsstadt Tübingen, Æresdoktor ved Universitetet i Jena, æresdoktor ved Paderborn Universitet, Ehrengabe der Heinrich-Heine-Gesellschaft, Rome Prize of the German Academy Villa Massimo, Pour le Mérite für Wissenschaften und Künste, German Critics' Prize for Literature

Herta Müller på Commons

v d e Nobelprisvinnarar i litteratur
1901–1925	Prudhomme (1901) • Mommsen (1902) • Bjørnson (1903) • Mistral, Echegaray (1904) • Sienkiewicz (1905) • Carducci (1906) • Kipling (1907) • Eucken (1908) • Lagerlöf (1909) • Heyse (1910) • Maeterlinck (1911) • Hauptmann (1912) • Tagore (1913) • Inga utdeling i 1914. • Rolland (1915) • von Heidenstam (1916) • Gjellerup, Pontoppidan (1917) • Inga utdeling i 1918. • Spitteler (1919) • Hamsun (1920) • France (1921) • Benavente (1922) • Yeats (1923) • Reymont (1924) • Shaw (1925)
1926–1950	Deledda (1926) • Bergson (1927) • Undset (1928) • Mann (1929) • Lewis (1930) • Karlfeldt (1931) • Galsworthy (1932) • Bunin (1933) • Pirandello (1934) • Inga utdeling i 1935. • O’Neill (1936) • du Gard (1937) • Buck (1938) • Sillanpää (1939) • Inga utdeling i 1940–1943. • Jensen (1944) • Mistral (1945) • Hesse (1946) • Gide (1947) • Eliot (1948) • Faulkner (1949) • Russell (1950)
1951–1975	Lagerkvist (1951) • Mauriac (1952) • Churchill (1953) • Hemingway (1954) • Laxness (1955) • Jiménez (1956) • Camus (1957) • Pasternak (1958) • Quasimodo (1959) • Perse (1960) • Andrić (1961) • Steinbeck (1962) • Seferis (1963) • Sartre (1964) • Sjolokhov (1965) • Agnon, Sachs (1966) • Asturias (1967) • Kawabata (1968) • Beckett (1969) • Solzjenitsyn (1970) • Neruda (1971) • Böll (1972) • White (1973) • Johnson, Martinson (1974) • Montale (1975)
1976–2000	Bellow (1976) • Aleixandre (1977) • Singer (1978) • Elytis (1979) • Miłosz (1980) • Canetti (1981) • García Márquez (1982) • Golding (1983) • Seifert (1984) • Simon (1985) • Soyinka (1986) • Brodsky (1987) • Mahfouz (1988) • Cela (1989) • Paz (1990) • Gordimer (1991) • Walcott (1992) • Morrison (1993) • Ōe (1994) • Heaney (1995) • Szymborska (1996) • Fo (1997) • Saramago (1998) • Grass (1999) • Gao (2000)
Frå 2001	Naipaul (2001) • Kertész (2002) • Coetzee (2003) • Jelinek (2004) • Pinter (2005) • Pamuk (2006) • Lessing (2007) • Le Clézio (2008) • Müller (2009) • Vargas Llosa (2010) • Tranströmer (2011) • Mo (2012) • Munro (2013) • Modiano (2014) • Aleksijevitsj (2015) Dylan (2016) • Ishiguro (2017) • Tokarczuk (2018, delt ut i 2019) • Handke (2019) • Glück (2020) • Gurnah (2021) • Ernaux (2022) • Fosse (2023) • Han (2024) • Krasznahorkai (2025)