Urnes stavkyrkje

Urnes stavkyrkje
Urnes stavkyrkje (2009) Foto: Petr Šmerkl
Generelt
Kyrkjesamfunn:	Den norske kyrkja
Bispedøme:	Bjørgvin
Prosti:	Indre Sogn
Fellesråd:	Luster
Sokn:	Solvorn
Innvigd:	På 1130-talet
Endringar:	Noko ombygd på 1600-talet
Kyrkjegard:	Ved kyrkja
Arkitektur
Type:	Langkyrkje
Teknikk:	Stavverk
Materiale:	Tre
Mål:	Skipet: 8,8 m x 6,7 m Koret: 6,3 m x 4,4 m/3,8 m Takhøgd i skipet: 10,7 m
Takryttar:	Over vestre enden av skipet
Portal:	Portal frå siste halvdel av 1000-talet
Skip:	Treskipa
Kyrkjerommet
Altartavle:	1699
Diverse:	Krossfestingsgruppe av tre frå 1100-talet. Den eldste stavkyrkja. På Unesco si verdsarvliste frå 1979.
Urnes stavkyrkje på Commons

Urnes stavkyrkje er ei stavkyrkje på Ornes i Luster kommune i Sogn og Fjordane fylke.

Historie

Kyrkja vart bygd kring 1100–1150 og er rekna for å vera den eldste stavkyrkja i Noreg. Dateringa basert stilelement peikar mot åra 1130-1160, og Urnes har ein enklare konstruksjon enn Høre stavkyrkje og Stedje stavkyrkje noko som tyder på at Urnes er eldre. Kyrkja er ein lekk mellom kunsten i vikingtida med typisk dyreornamentikk, som vert kalla urnesstil, og den kristne stavkyrkjearkitekturen. Mange forskarar meiner at det på staden har vore to eller tre kyrkjer tidlegare, på 1000-talet.Den nordlege portalen i urnesstil kan vera frå denne tida. Portalen har tidlegare stått i ein annan bygning, slik det går fram av at portalvangane er skorne litt respektlaust av for å passe inn i kyrkjeveggen. Den eldste kyrkja på staden har truleg hatt nedgravde hjørnestolpar, veggstolpar og fire innvendige stolpar.

Ei kyrkje på Ornes er første gong nemnt i 1323, då presten sira Erlender a Ornesi er nemnt i eit brev.

Etter reformasjonen på 1500-talet blei korveggen mellom koret og skipet fjerna, og det vart opna lysgluggar. I 1607 vart veggene i koret måla. Ifølgje ein rapport frå 1665 var det då nyleg sett inn ein kvelv over alteret, men det draup likevel ned i koret og på preikestolen. I 1722 blei kyrkja skildra som «en gammel Stavekirke med Svale rundenom og et Taarn ovenpaa». Kyrkja hadde då altså framleis ein svalgang, som no er borte, unnateke på vestsida. Rundt 1850 vart kyrkja selt for 20 spesidalar. Fortidsminneforeningen kjøpte kyrkja i 1881. Dei fjerna det innlagte loftet, som ikkje var originalt, og lysgluggane frå etter reformasjonen.

Urnes stavkyrkje vart i 1979 teke med på UNESCO si verdsarvsliste.

Stavkyrkja er eigd av Fortidsminneforeningen. Ho vert nytta til kyrkjelege handlingar berre av og til.

• 

  Teikning av F.W. Schiertz til I. C. Dahl si stavkyrkjebok Dresden 1837

• 

  Urnes stavkyrkje

• 

  Biskop eller kanskje pilegrim på eit kapitel på toppen av ein av stavane

• 

  Kapitel med kentaur

• 

  Kapitel med planteornamentikk

• 

  Portalen som er opphavet til nemninga urnesstil.

• 

  Bronsespenne i urnesstil frå vikingtida (1000-talet). Nationalmuseet, København.

• 

  Madonna frå Urnes i Bergen Museum

Kjelder

Litteratur

• Christie, Håkon. 2009. Urnes stavkirke : den nåværende kirken på Urnes. Oslo: Pax Forlag/Riksantikvaren. ISBN 978-82-530-3245-0
• Krogh, Knud J., Urnesstilens kirke : forgængeren for den nuværende kirke på Urnes, i serien [Kirkene på Urnes] 2, Oslo 2011: Pax Forlag ISBN 978-82-530-3400-3
• Frøysaker, Tine, Den bemalte og forgylte kalvariegruppen fra 1100-tallet i Urnes stavkirke : konservering 2001-2003, i serien NIKU rapport – (hefte nr. 3) ISBN 82-8101-012-6

Bakgrunnsstoff

• Riksantikvaren - Urnes stavkirke
• Fortidsminneforeningen Urnes stavkirke
• Undervisning NRK
• stavkirke.org Urnes
• Konservering av Kalevarigruppen