Wikipedia:Utvald artikkel

Frå Wikipedia – det frie oppslagsverket
Hopp til navigering Hopp til søk
Snarvegar:
WP:VA
WP:UA

Utvald artikkel: det beste frå vår eigen wiki
- og eit skandinavisk samarbeid

Utvald artikkel er ein bolk på hovudsida som vert oppdatert ein gong i veka med dei første avsnitta frå ein utvald artikkel i lag med eit bilete. Alle artiklar som har ei viss lengd og ein illustrasjon kan verta utvald artikkel i ei veke. Nominering av nye kandidatar og diskusjon kan leggjast til på Wikipedia:Utvald artikkel/Kandidatar.

Dersom du ønskjer å føreslå ein særskild artikkel for ei særskild veke, kan du leggja inn eit forslag i kandidatkalenderen. Sjå årsarkivet for artiklar og diskusjonar, der du òg finn peikarar du kan leggja inn forslag eller artikkelsnuttar på.

Nynorsk Wikipedia har òg artiklar frå dei andre skandinaviske wikipediaene på framsida. Desse artiklane vert kopierte over frå våre nabospråk, på grunnlag av kva artikkel som er valt ut der.

Utvald artikkel[endre wikiteksten]

Utvald artikkel Bullet blue.png Kandidatar Bullet blue.png Kalender

Arkiv: 20042005200620072008200920102011201220132014201520162017201820192020


I dag er det søndag, 24. mai 2020Oppdater sida

til da | til nb | til sv

Den noverande versjonen av denne bolken på hovudsida er om Marie-Catherine d’Aulnoy:

Illustrasjon til eventyr av Marie-Catherine d’Aulnoy

Marie-Catherine d’Aulnoy (1650–1705) var ein fransk forfattar og grevinne av Aulnoy, også kjend som Madame d'Aulnoy. Ho er særleg kjend for eventyra sine, og var den første som gav ut eventyr i Frankrike. D'Aulnoy var også den som innførte omgrepet contes de fées ('fe-soger'), som er brukt om eventyr på fransk og tilsvarer engelsk fairy tale. Ho levde sjølv eit eventyrleg liv, der ho var innblanda i skuldingar om majestetsfornærming og levde fleire år i eksil.

Madame d'Aulnoy gav ut si første bok i 1690. Denne boka, Mémoires sur la cour d’Espagne, inneheldt minne frå Spania, og blei særs populær. I 1691 kom romanen Histoire d’Hippolyte, comte de Douglas, som inneheld det første franske eventyret på prent, og fekk eventyret på moten i Frankrike. Eventyra til d'Aulnoy var skrivne for vaksne frå den galante omgangskretsen hennar. Dei kombinerte tradisjonelle soger med litterære uttrykksmåtar knytt til den kulturelle preciositeten ho tilhøyrde. Gjennom dette er ho rekna som ein opphavsperson til kunsteventyret. Les meir …

vis åleinediskusjonendredawikinowikisvwiki

Bolken neste veke er om Tairona:

Tairona-anheng, no i Musée du Louvre.

Tairona var ei gruppe av høvdingsete i regionen i og rundt Sierra Nevada de Santa Marta i dagens Magdalena, Cesar og La Guajira-departement i Colombia i Sør-Amerika. Sivilisasjonen går minst tilbake til det første hundreåret e.Kr., og hadde monaleg demografisk vekst rundt 1000-talet.

Tairona-folket danna den eine av dei to hovudspråkgruppene i den chibchanske språkfamilien, den andre er muisca. Genetiske og arkeologiske funn viser ein relativt tett utbreiing i regionen i det minste frå år 200 f.Kr. Pollendata samla inn i 1980 viser betydeleg avskoging og bruk av kulturplantar som maniok og mais sidan moglegvis 1200 f.Kr. Men busetting av den colombianske karibiske kysten av faste eller halvt bufaste folkegrupper er dokumentert å ha skjedd ca. år 4000 f.Kr. Etnohistoriske data viser at første kontakt med spanjolane vart tolerert av tairona, men innan 1600 e.Kr. hadde det bygd seg opp konfrontasjonar og ein liten del av taironapopulasjonen flytta opp til høgare område i Sierra Nevada de Santa Marta. Denne flukta tillét dei å unngå dei mest negative verknadene av det spanske kolonisystemet gjennom 1600 og 1700-talet. Urfolka kogui, wiwa, arhuacos og cancuamo som bur i området i dag, er trudd å vere direkte etterkommarar av tairona. Les meir …

vis åleinediskusjonendredawikinowikisvwiki

Utvald bokmålsartikkel[endre wikiteksten]

Utvald bokmålsartikkel-arkiv: 20052006200720082009201020112012201320142015201620172018
hent frå nb

Den noverande versjonen av denne bolken på framsida er:

Fra Junkerdalsura der Junkerdalselva renner i små stryk og fosser. .

Junkerdalen (lulesamisk: Juńńkárvuobme) er en dal i Saltdal kommune i Nordland. Den er en sidedal til Saltdalen, og går i sørøstlig retning mot Graddis og riksgrensen mot Sverige. Begynnelsen på Junkerdalen er en trang kløft kalt Junkerdalsura, hvor Junkerdalselva går i fosser og stryk. Sidedalene Tjårrisdalen og Skaitidalen går ut fra Junkerdalen i nordlig retning. Oppe i dalen renner Graddiselva og Skaitielva sammen, og herfra heter elva Junkerdalselva.

Hele dalen er rundt 22 km lang fra Storjord til grensen mot Sverige. Fra enden av Junkerdalsura og videre oppover dalen er høyden rundt 200 moh. Omtrent der sidedalen Skaiti begynner, blir dalen bratt. Ved riksgrensen er høyden rundt 600 moh. Dalen er omgitt av store fjell; de meste markante er Solvågtinden og Båtfjellet. Det er bosetning i hele dalen. Riksveg 77 mot Sverige går også gjennom hele dalen. Junkerdalen er kjent for sin usedvanlige flora, vernet i Junkerdalsura naturreservat og Stor-Graddis naturreservat. Les mer her

visnowikidawikisvwiki

Versjonen av denne bolken på framsida neste veke er:

Detalj fra et kart fra 1646 som viser Nasafjellets sølvverk.

Preben von Ahnens felttog til Nasa i 1659 var en militær aksjon for å ødelegge sølvgruven i Nasafjell i Sverige. Nasafjell ligger rett sør for polarsirkelen og rett innenfor grensen ved Saltfjellet i Nordland. Amtmann Preben von Ahnen ledet felttoget, som gikk opp gjennom Saltdalen og dens sidedaler.

Planleggingen av angrepet hadde trolig startet i København alt i 1657. Sverige var på denne tiden en stormakt og aktør i en rekke kriger, noen av disse mot Danmark-Norge. En regnet med at den nokså nye sølvgruven ville gi store inntekter til den svenske staten, slik at landet kunne fortsette og finansiere nye kriger. Det gjaldt derfor å få ødelagt denne muligheten. Den direkte foranledningen til at Ahnen fikk ordre om angrep var et svensk angrep på Danmark, kjent som Karl X Gustavs andre danske krig.

Den norske styrken på rundt 100 mann møtte ingen motstand da de ankom bebyggelsen i Silbojokk ved sølvgruven, og i Nasafjellet var det knapt noen tilstede. Dermed kunne de sette fyr på og ødelegge virksomheten, og dertil plyndre stedet for verdisaker og mat. Les mer her.

visnowikidawikisvwiki

Utvald dansk artikkel[endre wikiteksten]

Utvald dansk artikkel-arkiv: 20052006200720082009201020112012

hent frå da

Den noverande versjonen av denne bolken på framsida er:

Nørrebro Station

Nørrebro er en bydel i København. Bydelen er ikke blot den mest folkerige bydel i hovedstaden, men også den mest befolkningstætte; her bor 19.500 personer pr. km2.

Nørrebro, som den kendes i dag, begyndte først at tage form, da Københavns volde blev nedlagt i 1850'erne. Siden udviklede bydelen sig til et typisk arbejderkvarter med tæt karrébebyggelse og spredt industri. I dag har Nørrebro et kosmopolitisk og multikulturelt tilsnit, idet en betydelig del af indbyggerne er studerende, kunstnere eller har en anden etnisk baggrund end dansk. Gennem de sidste ti år har flere dele af Nørrebro fået et varieret kulturliv med mange caféer, tøjbutikker og restauranter, der ligger side om side med shawarmabarer og halalslagtere.

Denne udvikling står dog i kontrast til andre dele af bydelen, der stadig kæmper med sociale problemer og lav erhvervsfrekvens. Området Mjølnerparken udgør således et af Københavns Kommunes tre særligt udsatte almene boligområder (ghettoer). Læs mere

visdawikinowikisvwiki

Versjonen av denne bolken på framsida neste veke er:

En klump beryllium

Beryllium () er et grundstof med atomnummeret 4. Det skabes gennem stjernenukleosyntese og er et relativt sjældent grundstof. Det er et divalent grundstof, der kun forekommer naturligt i kombination med andre grundstoffer i mineraler. Som frit grundstof er det et stål-gråt, stærkt, let og skrøbeligt jordalkalimetal.

Beryllium forbedrer mange fysiske egenskaber, når det tilføjes som et legeringselement til aluminium, kobber, jern og nikkel. I strukturelle anvendelser gør kombinationen af høj bøjningsstivhed, termisk stabilitet, varmeledningsevne og lav tæthed berylliummetal til et efterspurgt materiale til komponenter til missiler, rumfartøjer og satellitter. Beryllium og berylliumoxids høje varmeledningsevne har ført til deres anvendelse indenfor varmehåndtering.

Beryllium kan forårsage en livsfarlig allergisk sygdom hos nogle mennesker kaldet berylliose. Læs mere

visdawikinowikisvwiki

Utvald svensk artikkel[endre wikiteksten]

Utvald svensk artikkel-arkiv: 20052006200720082009201020112012
Utvald svensk artikkel velges ut mellom dei artiklane som er utvalde på svensk wikipedia denne veka: her.

Den noverande versjonen av denne bolken på framsida er:

Titelskärmen för Gone Home, ritad av Emily Carroll

Gone Home är ett äventyrsspel från 2013. Gone Home är The Fullbright Companys debutspel även om större delen av arbetslaget bakom spelet tidigare arbetat tillsammans med bland annat Minerva's Den, ett nedladdningsbart innehåll till Bioshock 2.

I Gone Home tar spelaren rollen som Kaitlin Greenbriar i ett enspelarläge. Handlingen äger rum den 7 juni 1995 i ett hus på Arbor Hill i Boon County, Oregon där Kaitlin precis har återvänt till sitt hem efter att ha varit utomlands. Väl hemkommen märker Kaitlin att ingen i hennes familj (som består av hennes far Terrence, hennes mor Janice och hennes yngre syster Samantha) är hemma och Kaitlin tvingas undersöka familjens hus för att hitta ledtrådar om vad som har hänt under det år hon varit bortrest. Berättelsen som nystas upp för Kaitlin handlar till större delen om Samantha och hennes relation till skolkamraten Yolanda och berättas av Samantha i form av dagboksanteckningar. Läs mer …

vissvwikidawikinowiki


Versjonen av denne bolken på framsida neste veke er:

System of a Down under en konsert i Chile 2011

System of a Down är ett amerikanskt alternativ metal-band från Kalifornien, grundat år 1994. De har i vissa fall ett flertal olika musikstilar i en och samma låt och det är därför är det svårt att kategorisera dem. Bandet består av Serj Tankian (sång), Daron Malakian (gitarr), Shavo Odadjian (elbas) och John Dolmayan (trummor).

Debutalbumet släpptes 1998 och tre av bandets senare album (Toxicity, Mezmerize och Hypnotize) har debuterat på plats nummer 1 på den amerikanska Billboard 200-listan. System of a Down har blivit nominerade till fyra stycken Grammy Awards, varav de har vunnit en gång (med "B.Y.O.B." år 2006). Deras senaste album Hypnotize släpptes i 2005.

Bandets samtliga medlemmar har släktingar som mördades under det armeniska folkmordet, och tillhör således den armeniska diasporan. Även om bandet inte vill beskriva sig som ett politiskt band har man engagerat sig för att sprida kunskap om det armeniska folkmordet och propagerat mot amerikansk militarism. Läs mer …

vissvwikidawikinowiki

Veke 23[endre wikiteksten]

Utvald nynorskartikkel nnwiki nowiki dawiki svwiki
Utvald bokmålsartikkel nnwiki nowiki dawiki svwiki
Utvald dansk artikkel nnwiki nowiki dawiki svwiki
Utvald svensk artikkel nnwiki nowiki dawiki svwiki

Veke 24[endre wikiteksten]

Utvald nynorskartikkel nnwiki nowiki dawiki svwiki
Utvald bokmålsartikkel nnwiki nowiki dawiki svwiki
Utvald dansk artikkel nnwiki nowiki dawiki svwiki
Utvald svensk artikkel nnwiki nowiki dawiki svwiki