Wikipedia:Utvald artikkel/2020

Frå Wikipedia – det frie oppslagsverket
Hopp til navigering Hopp til søk
Utvald artikkel Bullet blue.png Kandidatar Bullet blue.png Kalender

Arkiv: 20042005200620072008200920102011201220132014201520162017201820192020


I dag er det søndag, 26. januar 2020Oppdater sida


Veke 1
Dagr av Peter Nicolai Arbo

Peter Nicolai Arbo (1831–1892) var ein norsk biletkunstnar som særleg er kjend for måleria sine med motiv frå ein nordisk historisk-mytologisk emnekrins. Dei mest kjende bileta hans er Åsgårdsreien og Valkyrien.

Arbo starta kunstutdanninga si med eit skuleår ved Helsteds Tegneskole i København 1851-1852. Etter det reiste han til Düsseldorf og studerte på kunstakademiet der frå 1852 til 1861. Frå 1853 til 1855 studerte han under rettleiing av Karl Ferdinand Sohn som var professor i figurmåleri, og frå 1857-1858 under J.E. Hünthen som var slag- og dyremålar. I 1861 flytte Arbo heimatt til Noreg og han fór året etter på ei studiereise i lag med Hans Gude og Frederik Collett i heimlandet. I 1863 måla han den fyrste versjonen av Hesteflokk på høyfjellet, eit motiv han seinare tok opp att fleire gonger, og versjonen frå 1889 er i Nasjonalgalleriet si eige og vert rekna med mellom dei viktigaste verka hans. Les meir …
Vis - Diskusjon - historikk


Veke 2
Blues Harp-munnspel

Blues er ein musikksjanger basert på bruken av blåtonar. Han oppstod i afroamerikanske samfunn i USA ut frå negro spirituals, arbeidssongar og enkle balladar på rim. Bruken av blåtonar og call and response (kall og korsvar) i musikken og tekstane syer den afrikansk påverknaden på sjangeren. Uttrykket «the blues» viser til «the blue devils» («dei blå demonane») som står for nedstemte kjensler, melankoli og sorgmod. Ein tidleg referanse til «the blues» finn ein i George Colman sin farse Blue devils (1798). Sjølv om bruken av uttrykket i afroamerikansk musikk kan vere eldre, vert songen «Dallas Blues» av Hart Wand frå 1912 rekna som den første blues-songen. I tekstar vart uttrykket ofte nytta for å skildre ei nedtrykt stemning.

Blues påverka seinare amerikansk og vestleg popmusikk, sidan han danna grunnlaget for jazz, rhythm and blues og bluegrass. I 1960- og 1970-åra vart ei blandingsform kalla bluesrock utviklinga frå blues og forskjellige former for rock 'n' roll. Les meir …
Vis - Diskusjon - historikk


Veke 3
Johan Cruijff

Johan Cruijff (1947–2016) var ein nederlandsk fotballspelar og -trenar fødd i Amsterdam. Han spela for Ajax Amsterdam, FC Barcelona, Los Angeles Aztecs, Washington Diplomats, UD Levante og Feyenoord. Etter at han slutta som fotballspelar var Cruijff trenar for Ajax Amsterdam og FC Barcelona. Også her hadde han stor suksess.

Cruijff vann Gullballen som årets fotballspelar i Europa i 1971, 1973 og 1974. Han vart rekna som ein av dei beste spelarane i si samtid. Han vart halden fram som sentral i den såkalla totalfotballen som gav det nederlandske landslaget suksess i 1970-åra. Ei finte, Cruijff-vendinga, er oppkalla etter han. For å utføre finta, let Cruijff som han skulle til å sentre ballen. I staden for å sparke ballen, drog han den bak stambeinet med innsida av den andre foten. Samstundes vende han 180 grader og akselererte på utsida av forsvarsspelaren. Les meir …
Vis - Diskusjon - historikk


Veke 4
Statue av Dagmar ved Riberhus

Dagmar av Danmark (død 24. mai 1212) var ei dansk dronning gift med kong Valdemar Sejr og mor til prins Valdemar den unge. Dagmar blei fødd i kongsborga Vyšehrad i Praha på slutten 1100-talet som prinsesse Margaretha (Markéta) av Böhmen. Foreldra hennar var Přemysl Ottokar I av Böhmen og den første kona hans, Adelheid av Meissen.

Lite er kjent om dronning Dagmar som person, men ho er framstilt på ein idealisert måte i mange danske folkeviser. Ifølgje Rydårbogen frå 1250 påverka ho Valdemar til å sleppa fri fienden sin, biskop Valdemar av Slesvig, i 1206. Omtalen i folkeviser teikner henne gjerne som ei mild, god, gufryktig og mykje omtykt ideell kristen dronning, ein kontrast til den upopulære etterfølgjaren sin Berengaria (Benggerd). Det er sett opp ein minnestatue av henne på Riberhus. Les meir …
Vis - Diskusjon - historikk


Veke 5
Dorothe Engelbretsdotter avbilda i førsteutgåva av Taare-Offer

Dorothe Engelbretsdotter (1634–1716) frå Bergen var den første kjende kvinnelege forfattaren frå Noreg. Ho skreiv salmar, høvesdikt og rimbrev. Dikta hennar er barokke og sterkt religiøse, og var svært folkekjære då dei vart gjevne ut. Siælens Sang-Offer er rekna hovudverket hennar. Verket inneheld perikopesalmar, salmar skrivne til bibeltekstar som ein kunne lesa til kyrkjelege høgtidsdagar og sundagar. Mange av dei er også botssalmar eller salmar knytte til ars moriendi, 'kunsten å døy'. Taare-Offer var det andre store verket hennar, og vart trykt for første gong i 1685. Dikta har motiv frå Lukas-evangeliet, kapittel 7,36-50 («Kvinna som fekk syndene sine tilgjevne»).

Dorothe Engelbretsdotter var prestedotter, og vart seinare prestekone før ho levde fleire år som enkje. Ho var ein av dei første kvinnelege forfattarane som klarte å livnæra seg av skrivinga si. I 1684 fekk ho innvilga fullstendig skattefridom på livstid av kongen. Mange ser på skattefridomen som den fyrste diktargasjen gjeven til nokon i Noreg. Les meir …
Vis - Diskusjon - historikk


Veke 6
Fødande pilskate

Fødsel viser til når eit foster kjem ut frå mororganismen, og blir ofte rekna som byrjinga på livet. Dei fleste pattedyr og andre vivipare eller ovovivipare dyr – nokre amfibium, reptil, fiskar og virvellause dyr – føder levande ungar. Under ein pattedyrfødsel blir livmora tømd for innhald: Fostervatn, foster og det som måtte vera av etterbyrd, som morkake, hinner og væske. Normalt har ein slik fødsel tre fasar – opning av fødselskanalen, utdriving av foster, og etterbyrdstida.

Store pattedyr som kvalar, elefantar, sjiraffar, flodhestar, nashorn, storfe, hestar, selar og primatar føder ofte berre eit avkom om gongen, sjølv om tvillingar og andre fleirfødslar førekjem. Dei fleste av desse avkoma er meir utvikla enn menneskeungar ved fødselen, ved at dei til dømes kan stå og gå eller symja nokså snart etter fødselen. Andre pattedyr, som kattedyr, hundedyr, revar og gnagarar, føder gjerne større kull med mindre utvikla ungar som til dømes kan mangla hår, syn, tenner og evna til å regulera kroppsvarmen sin. Desse ligg i eit reir eller hi og blir mata av mora og passa på av henne og eventuelt andre slektningar. Les meir …
Vis - Diskusjon - historikk


Veke 7
Gamlebyen i Gdańsk

Gdańsk (tysk Danzig, kasjubisk Gduńsk) er ein by ved Gdańskbukta ved Austersjøen, i sentrum av det fjerde største storbyområdet i Polen. I 2013 hadde dette området 1 301 620 innbyggjarar. I lag med kurbyen Sopot, Gdynia og fleire forstader dannar Gdańsk eit storbyområde kalla Trippelbyen (Trójmiasto). Sjølve Gdańsk har om lag 460 000 innbyggjarar og er den største byen i regionen Pommern i Nord-Polen.

Historisk er Gdansk den største byen i området Kasjubia. Han er no den største hamnebyen i Polen og hovudstaden i Pommerske voivodskap. I lag med den nærliggande hamnebyen Gdynia er Gdańsk òg eit viktig industrisenter. Historisk er byen ei viktig hamn og eit senter for skipsindustri, og var eit medlem av Hansaen. Byen var fødestad for solidaritetsrørsla leia av den politiske aktiviteten frå Gdańsk, Lech Wałęsa, som spelte ei stor rolle i å få ein slutt på kommuniststyret i Sentral-Europa. Han er òg heimbyen til politikaren Donald Tusk, som er av kasjubisk opphav. Les meir …
Vis - Diskusjon - historikk


Veke 8

Wikipedia:Utvald artikkel/Veke 8, 2020
Vis - Diskusjon - historikk


Veke 9

Wikipedia:Utvald artikkel/Veke 9, 2020
Vis - Diskusjon - historikk


Veke 10

Wikipedia:Utvald artikkel/Veke 10, 2020
Vis - Diskusjon - historikk


Veke 11

Wikipedia:Utvald artikkel/Veke 11, 2020
Vis - Diskusjon - historikk


Veke 12

Wikipedia:Utvald artikkel/Veke 12, 2020
Vis - Diskusjon - historikk


Veke 13

Wikipedia:Utvald artikkel/Veke 13, 2020
Vis - Diskusjon - historikk


Veke 14

Wikipedia:Utvald artikkel/Veke 14, 2020
Vis - Diskusjon - historikk


Veke 15

Wikipedia:Utvald artikkel/Veke 15, 2020
Vis - Diskusjon - historikk


Veke 16

Wikipedia:Utvald artikkel/Veke 16, 2020
Vis - Diskusjon - historikk


Veke 17

Wikipedia:Utvald artikkel/Veke 17, 2020
Vis - Diskusjon - historikk


Veke 18

Wikipedia:Utvald artikkel/Veke 18, 2020
Vis - Diskusjon - historikk


Veke 19

Wikipedia:Utvald artikkel/Veke 19, 2020
Vis - Diskusjon - historikk


Veke 20

Wikipedia:Utvald artikkel/Veke 20, 2020
Vis - Diskusjon - historikk


Veke 21

Wikipedia:Utvald artikkel/Veke 21, 2020
Vis - Diskusjon - historikk


Veke 22

Wikipedia:Utvald artikkel/Veke 22, 2020
Vis - Diskusjon - historikk


Veke 23

Wikipedia:Utvald artikkel/Veke 23, 2020
Vis - Diskusjon - historikk


Veke 24

Wikipedia:Utvald artikkel/Veke 24, 2020
Vis - Diskusjon - historikk


Veke 25

Wikipedia:Utvald artikkel/Veke 25, 2020
Vis - Diskusjon - historikk


Veke 26

Wikipedia:Utvald artikkel/Veke 26, 2020
Vis - Diskusjon - historikk


Veke 27
Våpenet til Agder fylkeskommune

Agder er eit fylke sør i Noreg, oppretta den 1. januar 2020 som ei samanslutning av fylka Aust-Agder og Vest-Agder. Det er det sørlegaste fylket i Noreg, med Noregs sørlegaste punkt: Pysen. Fylkeskommunen har sete i Kristiansand, den største byen i fylket. Fylkesmannen og fagadministrasjonane under fylkesmannsembetet har sete i Arendal, som var administrasjonssenteret i Aust-Agder.

Agder er ved kysten i sør prega av eit kupert landskap, medan innlandet er prega av skog, dal og hei, som i nord går over i høgfjellsområde. Fylket grensar i nordaust og aust til Telemark og i nordvest og vest til Rogaland.

Fylkesvåpenet til Agder er ei gullfarga eik på djup raud bakgrunn. Det er basert på fylkesvåpena til dei to tidlegare fylka. Motivet er henta frå våpenet til Vest-Agder medan fargane kjem frå våpenet til Aust-Agder. Les meir …
Vis - Diskusjon - historikk


Veke 28

Wikipedia:Utvald artikkel/Veke 28, 2020
Vis - Diskusjon - historikk


Veke 29

Wikipedia:Utvald artikkel/Veke 29, 2020
Vis - Diskusjon - historikk


Veke 30

Wikipedia:Utvald artikkel/Veke 30, 2020
Vis - Diskusjon - historikk


Veke 31

Wikipedia:Utvald artikkel/Veke 31, 2020
Vis - Diskusjon - historikk


Veke 32

Wikipedia:Utvald artikkel/Veke 32, 2020
Vis - Diskusjon - historikk


Veke 33

Wikipedia:Utvald artikkel/Veke 33, 2020
Vis - Diskusjon - historikk


Veke 34

Wikipedia:Utvald artikkel/Veke 34, 2020
Vis - Diskusjon - historikk


Veke 35

Wikipedia:Utvald artikkel/Veke 35, 2020
Vis - Diskusjon - historikk


Veke 36

Wikipedia:Utvald artikkel/Veke 36, 2020
Vis - Diskusjon - historikk


Veke 37

Wikipedia:Utvald artikkel/Veke 37, 2020
Vis - Diskusjon - historikk


Veke 38

Wikipedia:Utvald artikkel/Veke 38, 2020
Vis - Diskusjon - historikk


Veke 39

Wikipedia:Utvald artikkel/Veke 39, 2020
Vis - Diskusjon - historikk


Veke 40

Wikipedia:Utvald artikkel/Veke 40, 2020
Vis - Diskusjon - historikk


Veke 41

Wikipedia:Utvald artikkel/Veke 41, 2020
Vis - Diskusjon - historikk


Veke 42

Wikipedia:Utvald artikkel/Veke 42, 2020
Vis - Diskusjon - historikk


Veke 43

Wikipedia:Utvald artikkel/Veke 43, 2020
Vis - Diskusjon - historikk


Veke 44

Wikipedia:Utvald artikkel/Veke 44, 2020
Vis - Diskusjon - historikk


Veke 45

Wikipedia:Utvald artikkel/Veke 45, 2020
Vis - Diskusjon - historikk


Veke 46

Wikipedia:Utvald artikkel/Veke 46, 2020
Vis - Diskusjon - historikk


Veke 47

Wikipedia:Utvald artikkel/Veke 47, 2020
Vis - Diskusjon - historikk


Veke 48

Wikipedia:Utvald artikkel/Veke 48, 2020
Vis - Diskusjon - historikk


Veke 49

Wikipedia:Utvald artikkel/Veke 49, 2020
Vis - Diskusjon - historikk


Veke 50

Wikipedia:Utvald artikkel/Veke 50, 2020
Vis - Diskusjon - historikk


Veke 51

Wikipedia:Utvald artikkel/Veke 51, 2020
Vis - Diskusjon - historikk


Veke 52

Wikipedia:Utvald artikkel/Veke 52, 2020
Vis - Diskusjon - historikk


Veke 53

Wikipedia:Utvald artikkel/Veke 53, 2020
Vis - Diskusjon - historikk


Utvald artikkel Bullet blue.png Kandidatar Bullet blue.png Kalender

Arkiv: 20042005200620072008200920102011201220132014201520162017201820192020


I dag er det søndag, 26. januar 2020Oppdater sida