Wikipedia:Utvald artikkel

Frå Wikipedia – det frie oppslagsverket
(Omdirigert frå Wikipedia:Vekas artikkel)
Hopp til navigering Hopp til søk
Snarvegar:
WP:VA
WP:UA

Utvald artikkel: det beste frå vår eigen wiki
- og eit skandinavisk samarbeid

Utvald artikkel er ein bolk på hovudsida som vert oppdatert ein gong i veka med dei første avsnitta frå ein utvald artikkel i lag med eit bilete. Alle artiklar som har ei viss lengd og ein illustrasjon kan verta utvald artikkel i ei veke. Nominering av nye kandidatar og diskusjon kan leggjast til på Wikipedia:Utvald artikkel/Kandidatar.

Dersom du ønskjer å føreslå ein særskild artikkel for ei særskild veke, kan du leggja inn eit forslag i kandidatkalenderen. Sjå årsarkivet for artiklar og diskusjonar, der du òg finn peikarar du kan leggja inn forslag eller artikkelsnuttar på.

Nynorsk Wikipedia har òg artiklar frå dei andre skandinaviske wikipediaene på framsida. Desse artiklane vert kopierte over frå våre nabospråk, på grunnlag av kva artikkel som er vald ut der.

Utvald artikkel[endre wikiteksten]

Utvald artikkel Bullet blue.png Kandidatar Bullet blue.png Kalender

Arkiv: Utvalde artiklar: 2004200520062007200820092010201120122013201420152016201720182019202020212022

Diskusjonar: 2007200820092010201120122013201420152016201720182019202020212022



I dag er det søndag, 7. august 2022Oppdater sida

til da | til nb | til sv

Den noverande versjonen av denne bolken på hovudsida er om Hudsonbukta:

Hudsonbukta

Hudsonbukta er ei stor bukt nordaust i Canada. Ho er om lag 1 370 km lang og 1 050 km brei. Bukta har eit særs stort nedslagsfelt, om lag 4 041 400 km², som omfattar delar av Ontario, Quebec, Saskatchewan, Alberta, det meste av Manitoba, det søraustlege Nunavut og delar av Nord-Dakota, Sør-Dakota, Minnesota og Montana. Den sørlege armen av Hudsonbukta vert kalla James Bay. I aust har ho utløp mot Atlanterhavet via Hudsonsundet, i nord til Nordishavet via Foxesjøen og Fury- og Heclasundet. Bukta strekkjer seg frå 78° til 95 °W og frå 51º til 70 °N.

Engelske oppdagarar og kolonistar kalla Hudsonbukta opp etter Henry Hudson, som utforska bukta frå 2. august 1610 med skipet «Discovery». På den fjerde reisa si til Nord-Amerika, segla Hudson rundt vestkysten av Grønland og inn i bukta, og kartla mykje av austkysten. «Discovery» vart fanga i isen over vinteren og mannskapet overlevde på land heilt sør i James Bay. å isen smelta på våren ønskte Hudson å utforske resten av området, men mannskapet gjorde mytteri den 22. juni 1611. Dei forlet Hudson og nokre andre drivande i ein liten båt. Ingen kjenner lagnaden til Hudson og mannskapet hans som stranda med han, men historikarar har ikkje funne noko bevis på at dei overlevde lenge etterpå. Les meir …

vis åleinediskusjonendredawikinowikisvwiki

Bolken neste veke er om Fjernkopling:

Lågtrykksområde som del av svekking i polarkvervelen på den rekordkalde morgonen 21. januar 1985

Fjernkopling innan meteorologi syner til forskjellige klimamønster og anomaliar i dei atmosfæriske sirkulasjonane som påverkar kvarandre over store avstandar, typisk tusenvis av kilometer eller på planetær skala. Endringar i desse systema kan til dømes påverke plasseringa og intensiteten til jetstraumane og slik påverke temperatur, nedbørsmengder, lågtrykksbanar og høgtrykksplasseringar over store område.

Ei av dei mest kjende fjernkoplingane, og den første som vart oppdaga, er koplinga mellom lufttrykket i Tahiti og Darwin i Australia, som definerer den sørlege oscillasjonen og er med å setje i gang El Niño- og La Niña-episodar. Eit anna døme er koplinga mellom vêret nær jordoverflata og stratosfæren, til dømes gjennom brå stratosfæriske oppvarmingar som påverkar polarvirvelen og kan føre til iskalde vintrar. Les meir …

vis åleinediskusjonendredawikinowikisvwiki

Utvald bokmålsartikkel[endre wikiteksten]

Utvald bokmålsartikkel-arkiv: 200520062007200820092010201120122013201420152016201720182019202020212022
hent frå nb

Den noverande versjonen av denne bolken på framsida er:

Snåsas kommunevåpen er en gull marisko på blå bunn.

Liste over ordførere i Snåsa kommune i Trøndelag begynner i 1837, da Snåsa formannskapsdistrikt (kommune) ble opprettet.

Forholdsvis få prester, lærere og embetsmenn har vært ordførere i Snåsa. De fleste ordførerne er rekruttert blant bygdas gårdbrukere og grunneiere. I siste del av 1800-tallet lå bygdas politiske tyngdepunkt i Sørbygda, hvor Erik Belbo og hans nabo og søskenbarn Ole Eggen bodde. Begge nevnes blant bygdas beste ordførere. Ved kommunestyrevalget 1910 ble det for første gang stilt lister: Venstre, Arbeiderpartiet og Riksmålspartiet. Lorents Seem representerte det lille Riksmålspartiet, som var bygdas borgerlige/konservative alternativ ved de første valgene. ► Les mer her.

visnowikidawikisvwiki

Versjonen av denne bolken på framsida neste veke er:

Rapporten er utgitt av UNEP, FNs miljøprogram.

Global Assessment Report on Biodiversity and Ecosystem Services (Global rapport om verdens naturtilstand) er en rapport utgitt av FNs Intergovernmental Science-Policy Platform on Biodiversity and Ecosystem Services (en del av UNEP, FNs miljøprogram). Rapporten ble utgitt 6. mai 2019 og omhandler den globale tilstanden for biologisk mangfold. I den hevdes det at menneskelig innvirkning på naturmiljøet siden 1970 har ført til at jordens biologiske mangfold har lidd en katastrofal tilbakegang. Tilbakegangen er uten sidestykke i menneskehetens historie. Et gjennomsnitt på rundt 25 % av alle undersøkte dyr- og plantegrupper er truet, hvilket betyr at 1 million arter står i fare for utryddelse.

Det som forårsaker disse endringene for økosystemer på landjorden og i ferskvann er først og fremst arealbruksendringer (landjord som utbygges). Andre årsaker er direkte utnyttelse og rovdrift på dyr, planter og andre organismer. Klimaendringene er et dirkete pådriv som stadig forverrer betydningen av de andre driverne. For de marine økosystemene er det utnyttelse i form av fiske som har størst betydning, deretter arealbruksendringer relatert til land og sjø.

Rapporten anbefaler at verden ikke bare gjennomfører naturbevaring i tradisjonell forstand, men at hele den økonomiske verdensorden tar en annen form, samt at folks personlige verdier endres. ► Les mer her.

visnowikidawikisvwiki

Utvald dansk artikkel[endre wikiteksten]

Utvald dansk artikkel-arkiv: 200520062007200820092010201120122013201420152016201720182019202020212022

hent frå da

Den noverande versjonen av denne bolken på framsida er:

Forbryderfoto af Benjamin "Bugsy" Siegel, 1928.

Benjamin "Bugsy" Siegel (1906-1947) var en jødisk-amerikansk forbryder, der var kendt som en af de mest berygtede og frygtede gangstere i sin tid. Med sit karismatiske og charmerende ydre blev han en af de første gangstere, der blev behandlet som en kendis i medierne. Siegel var ikke alene en central person i den jødiske mafia, men var som sin ven og gangster-kollega Meyer Lansky også indflydelsesrig i den italiensk-amerikanske mafia og det italiensk-jødiske forbrydersyndikat National Crime Syndicate.

Siegel var aktiv i mafiaens aktiviteter under forbudstiden og var blandt grundlæggerne og lederne af mafiaens udøvende gren, Murder, Inc., der udførte en lang række drab i 1930'erne. Efter ophævelsen af spiritusforbuddet i 1933 var Siegel aktiv i ulovlige bookmakingaktiviteter.

Siegel flyttede fra New York til Californien i 1936. Han blev i 1939 tiltalt for drabet på Harry Greenberg, men da hovedvidnet Abe "Kid Twist" Reles kort inden retssagen faldt ud af et vindue under mystiske omstændigheder, blev tiltalen frafaldet.

Mens Siegel boede i Californien, var han aktiv i opbygningen af Las Vegas, hvor han administrerede og finansierede de første casinoer og udviklede Las Vegas Strip. Han blev skudt og dræbt i Beverly Hills. Læs mere

visdawikinowikisvwiki

Versjonen av denne bolken på framsida neste veke er:

Forsiden af den engelske udgave af Versailles-freden.

Versailles-freden blev underskrevet den 28. juni 1919 af Frankrig, Storbritannien, USA og deres allierede på den ene side og Tyskland på den anden side som afslutning på første verdenskrig.

Fredsaftalen forpligtede Tyskland til at afskaffe almindelig værnepligt og kun have en begrænset hær. Desuden blev Tyskland pålagt en enorm krigsskadeerstatning, da det af Versailles-freden fremgik, at Tyskland alene bar ansvaret for krigen. Blandt traktatens 440 punkter var følgende: Tyskland måtte afgive Alsace-Lorraine til Frankrig samt andre områder til flere nabolande, i alt 13,5 % af sit territorium i 1914 og omkring syv millioner indbyggere. Desuden måtte landet afstå alle oversøiske kolonier.

Grundtanken bag aftalen var den amerikanske præsident Woodrow Wilsons ideer om nationers ret til selvbestemmelse. Derfor blev mange grænsedragninger foretaget på baggrund af folkeafstemninger som i Sønderjylland.

Resultatet var, at Versailles-freden blev anset for at være hård og uretfærdig i Tyskland og USA, mens Frankrig mente, at den var for mild. Versailles-traktaten spillede en vigtig rolle for det tidlige nationalsocialistiske parti og er en af de vigtigste årsager til udbruddet af anden verdenskrig. Læs mere

visdawikinowikisvwiki

Utvald svensk artikkel[endre wikiteksten]

Utvald svensk artikkel-arkiv: 200520062007200820092010201120122013201420152016201720182019202020212022
Utvald svensk artikkel er vald ut mellom dei artiklane som er utvalde på svensk wikipedia denne veka: her.

Den noverande versjonen av denne bolken på framsida er:

Merkurius

Merkurius är den innersta och minsta planeten i solsystemet och har en omloppstid runt solen på 88 dagar. På grund av sin närhet till solen är den svår att observera från jorden och kan bara ses i gryning eller skymning, men Merkurius har ändå varit känd i åtminstone 3 400 år. Planeten saknar liksom Venus naturliga satelliter (månar).

Man vet relativt lite om Merkurius. Den mesta informationen om planetens yta etcetera samlades in av den första rymdsond som var i närheten, Mariner 10 (1974–1976). Ytan är ganska lik månens då den har relativt många kratrar. Merkurius har ingen atmosfär att tala om, och yttemperaturerna varierar mellan −180 °C i botten av kratrarna vid polerna och +430 °C på de varmaste ställena på solsidan. Läs mer …

vissvwikidawikinowiki


Versjonen av denne bolken på framsida neste veke er:

Kirby64TheCrystalShardsLogotype.png

Kirby 64: The Crystal Shards är ett plattformsspel utvecklat av HAL Laboratory och utgivet till Nintendo 64. Det är det sjätte huvudspelet i Kirby-serien och är en direkt uppföljare till Kirby's Dream Land 3. Det släpptes 2000 i Japan och Nordamerika och 2001 i Europa, efter en lång utvecklingstid på sammanlagt fem år. 2008 återutgavs det digitalt över hela världen till Virtual Console.

Spelet är det första i Kirby-serien med 3D-grafik och introducerade även ett nytt system för att kombinera de olika attackerna som spelaren kan kopiera från fienderna i spelet. Handlingen kretsar, liksom andra titlar i serien, kring den runda rosafärgade figuren Kirby. När det släpptes fick det ett mestadels gott mottagande där i synnerhet spelsystemet fick bra kritik, medan den korta längden på spelet samt den enkla svårighetsgraden kritiserades. Globalt sålde det över 1,5 miljoner kopior och var särskilt en framgång i Japan. Läs mer …

vissvwikidawikinowiki

Veke 33[endre wikiteksten]

Utvald nynorskartikkel nnwiki nowiki dawiki svwiki
Utvald bokmålsartikkel nnwiki nowiki dawiki svwiki
Utvald dansk artikkel nnwiki nowiki dawiki svwiki
Utvald svensk artikkel nnwiki nowiki dawiki svwiki

Veke 34[endre wikiteksten]

Utvald nynorskartikkel nnwiki nowiki dawiki svwiki
Utvald bokmålsartikkel nnwiki nowiki dawiki svwiki
Utvald dansk artikkel nnwiki nowiki dawiki svwiki
Utvald svensk artikkel nnwiki nowiki dawiki svwiki