Såmaskin

Frå Wikipedia – det frie oppslagsverket
Gå til: navigering, søk
Nordsten radsåmaskin. Her ser ein at sålabbane er plasserte i to rekkjer.

Såmaskin er jordbruksreiskap nytta for å så frø til ulike vekstar i åker. Tidlegare var det vanleg med berbare såmaskinar og såmaskinar trekte av hestar. Moderne såmaskinar er monterte på trepunktsopphenget på ein traktor, eller slepa etter ein traktor. Mange såmaskinar kan òg plassera kunstgjødsel i høveleg avstand frå frøa. Dette sparar ein arbeidsoperasjon og at jorda ikkje vert så samanpakka.

Oppbygging[endre | endre wikiteksten]

Radsåmaskin[endre | endre wikiteksten]

Radsåmaskinar har fleire sålabbar på sida av kvarandre, som grev ei grunn fure, legg frå ned i fure og grev ho att. Avstanden mellom sålabbane er rundt 10 cm og for å få plass er dei som oftast plasserte i to rekker, etter kvarandre. Sålabbane er utstyrte med små plogliknade skjer, som grev fura der frå vert plassert. På toppen av maskina er det ein behaldar for frøet, såkassen, som vert ført ned til sålabbane via røyr. Desse munnar ut i bakkant av skjera som grev fura. For å halda sådjupna konstant er sjølv trepunktsmonterte såmaskinar utstyrte med støttehjul.

Kornet/frøet vert mata ut frå såkassen til røyra ned til labbane av matarar (ofte grove tannhjul)[1]. Dei fleste såmaskinane har jamn utmatingfart, så frøa vert liggande i ein avstand på berre nokre mm etter kvarandre. Dette fører til at røtene vekt utover, noko som kan gje dårleg feste. Nokre produsentar har difor teke til å mata frø sekvensielt, slik at plantene i naborader vert ståande i sikksakk[2].

Enkeltfråsåmaskin[endre | endre wikiteksten]

Enkletfrøsåmaskin.

Nokre såmaskinar er i stand til å plassera einskilde frø i jorda. Denne typen vert nytta til vekstar som treng å ha avstand til naboplantene. Forutan å spara frø treng ein ikkje å tynna plantene når berre sår dei frøa som skal veksa seg til planter. Slike planter veks som oftast i renner. Sålabbane har difor mykje større avstand enn på radsåmaskinar for korn og grasfrø. Mange enkeltfrøsåmaskinar har separate såkassar for kvar sålabb.

Historie[endre | endre wikiteksten]

Dei fyrste såmaskinane vart berre eit røyr som frøa vart slept ned gjennom og vart laga av sumerane for rundt 3500 år sidan[treng kjelde]. På 200-talet laga kinesarane såmaskinar med fleire røyr[treng kjelde]. Den fyste kjente europeiske såmaskina vart laga av av venesiaren Camillo Torello i 1566. I 1701 laga ein gardbrukaren Jethro Tull i Berkshire i Storbritania ei såmaskin ab orgelpiper[3]. Rundt 1720 eksperimenterte Christopher Polhem med ei såmaskin og på 1740-talet bygde Daniel af Thunberg eu maskin. I 1783 bygde James Cook ei seks-rads såmaskin. Denne maskina fekk stor betydning for den vidare utviklinga. Det fyrste kjente patentet på ei såmaskin vert teke ut av Eliakim i 1799[4]. Frå midten av 1850-talet vart såmaskiner produserte i større skala[5]. Garrett & Sons i Storbritania var ein av dei mest kjent produsentane. På 1950-talet tok Överrums bruk og Ystads mekaniska verkstad i Sverige til å produsera såmaskinar.

Galleri[endre | endre wikiteksten]

Referansar[endre | endre wikiteksten]

  1. Bell, B, Farm machinery, 4. utg., Farming Press, 1996,
  2. Ny flatsåmaskin vil gi mye bedre avling, Flagro.com (17/6-2012)
  3. The story of wheat, The Economist, 20/12-2005.
  4. Smith, H.P., Farm machinery and equipment, McGraw-Hill, 1955.
  5. Halberstad, A., Plows & planting implements, MBI Publ. Comp., 1997.