Wikipedia:Utvald artikkel

Frå Wikipedia – det frie oppslagsverket
Hopp til navigering Hopp til søk
Snarvegar:
WP:VA
WP:UA

Utvald artikkel: det beste frå vår eigen wiki
- og eit skandinavisk samarbeid

Utvald artikkel er ein bolk på hovudsida som vert oppdatert ein gong i veka med dei første avsnitta frå ein utvald artikkel i lag med eit bilete. Alle artiklar som har ei viss lengd og ein illustrasjon kan bli utvald artikkel i ei veke. Nominering av nye kandidatar og diskusjon kan leggjast til på Wikipedia:Utvald artikkel/Kandidatar.

Dersom du ønskjer å føreslå ein særskild artikkel for ei særskild veke, kan legge inn eit forslag i kandidatkalenderen. Sjå årsarkivet for artiklar og diskusjonar, der du óg finn peikarar du kan legga inn forslag eller artikkelsnuttar på.

Nynorsk Wikipedia har óg artiklar frå dei andre skandinaviske wikipediaene på framsida. Desse artikla vert kopierte over frå våre nabospråk, på grunnlag av kva artikkel som er valt ut der.

Utvald artikkel[endre wikiteksten]

Utvald artikkel Bullet blue.png Kandidatar Bullet blue.png Kalender

Arkiv: 20042005200620072008200920102011201220132014201520162017201820192020


I dag er det fredag, 6. desember 2019Oppdater sida

til da | til nb | til sv

Den noverande versjonen av denne bolken på hovudsida er om Z-transformasjon:

:nn:Z-transformasjon

Z-transformasjon er ei lineæravbilding som konverterer tidsdiskrete signal (ein sekvens av reelle eller komplekse tal) over til ein frekvensdomenerepresentasjon på kompleks form gjeven i eit domene kalla Z-domenet. Z-transformasjonen opnar opp for å gjere analyse av ei større mengde av signal enn det fouriertransformasjonen er i stand til ettersom fourierdomenet er ei delmengde av Z-domenet.

Innanføre signalhandsaming gjev Z-transformasjonen òg eit matematisk grunnlag for analyse og design av digitale filter. Transferfunksjonen og difor òg frekvensresponsen til tidsdiskrete system/filter kan uttrykkjast på fleire måtar ved hjelp av Z-transformasjonen, som rasjonale transferfunksjonar, på pol-nullpunktform, tilstandsromform, etc. Les meir …

vis åleinediskusjonendredawikinowikisvwiki

Bolken neste veke er om Extinction Rebellion:

Plakat for Extinction Rebellion

Extinction Rebellion (ofte forkorta XR, norsk «Opprør mot utrydding») er eit internasjonalt systemkritisk aktivistnettverk og ei sosiopolitisk rørsle med røter i miljørørsla og den britiske greina av Occupy-rørsla. Rørsla brukar eit sirkla timeglas, kjent som utryddingssymbolet, som ei åtvaring om at tida raskt renn ut for mange artar.

XR vart skipa i mai 2018 og praktiserer ikkje-valdeleg motstand og sivil ulydnad for å tvinge styresmaktene til innsats mot klimakollapsen, tap av biologisk mangfald og mot risikoen for sosialt og økologisk kollaps. Dei krev radikale tiltak mot global oppvarming gjennom eit tredelt krav til styresmaktene: Sei sanninga, handle no og utvid den politiske arenaen med eit borgarråd for klima og økologi. Særleg i Storbritannia har XR oppnådd merksemd gjennom aksjonar som har lamma infrastruktur og ved demonstasjonar i parlamentet. Extinction Rebellion Norge vart offisielt stifta den 16. desember 2018 som eit lag og ein ideell organisasjon. I Noreg var aksjonistar ansvarlege for ein demonstrasjon som braut av eit stortingsmøte den 12. juni 2019. Les meir …

vis åleinediskusjonendredawikinowikisvwiki

Utvald bokmålsartikkel[endre wikiteksten]

Utvald bokmålsartikkel-arkiv: 20052006200720082009201020112012201320142015201620172018
hent frå nb

Den noverande versjonen av denne bolken på framsida er:

Silhuetter som viser en normal, en overvektig og en svært overvektig person.

Fedme er en medisinsk tilstand der overflødig kroppsfett har samlet seg slik at det kan ha en negativ effekt på helse og kan føre til redusert levealder og/eller helseproblemer. Man definerer mennesker som overvektige når BMI er mellom 25 kg/m2 og 30 kg/m2, og svært overvektige når BMI er større enn 30 kg/m2.

Fedme øker sannsynligheten for ulike sykdommer. Fedme er oftest forårsaket av en kombinasjon av inntak av for mange kalorier, mangel på fysisk aktivitet og genetisk mottakelighet. Den primære behandling for fedme er slanking og fysisk trening. For å supplere dette kan anti-fedme-medikamenter tas for å redusere appetitten eller hemme fettopptaket. I alvorlige tilfeller kan kirurgi utføres, eller en intragastrisk ballong kan settes inn.

Fedme er en viktig forebyggbar dødsårsak i hele verden, og myndighetene ser fedme som et av de mest alvorlige folkehelseproblemene. En tredjedel av Jordens befolkning er overvektig; 5 prosent av barn og 12 prosent av voksne er meget overvektige (tall fra 2015). Mellom 1980 og 2015 har utbredelsen av overvekt doblet seg i 73 land. Les mer her.

visnowikidawikisvwiki

Versjonen av denne bolken på framsida neste veke er:

Cohen i 2013

Leonard Cohen (1934-2016) var en canadisk poet, romanforfatter, låtskriver, sanger, maler og gitarist. Karrieren strakk seg over 60 år.

Han debuterte som poet i 1956, og utgav siden flere diktsamlinger og to romaner. Cohen var en av Canadas fremste forfattere da han debuterte med Songs of Leonard Cohen i 1967. Han ga ut 14 studioalbum. Andre artister laget over tusen innspillinger av hans sanger. Blant de mest kjente sangene hans er «Hallelujah», «Suzanne», «First We Take Manhattan» og «Bird on the Wire». Etter stor suksess med de første albumene var karrieren dalende da han kom med sin bestselgende plate I'm Your Man i 1988. Les mer her.

visnowikidawikisvwiki

Utvald dansk artikkel[endre wikiteksten]

Utvald dansk artikkel-arkiv: 20052006200720082009201020112012

hent frå da

Den noverande versjonen av denne bolken på framsida er:

Finlands rigsvåben kan spores tilbage til 1580'erne.

Finlands middelalderhistorie omfatter et tidsrum på henved 500 år fra 1000-tallet til 1500-tallet, hvor det finske samfund gennemgik store ændringer. Blandt disse forandringer kan nævnes indførelsen af svensk overhøjhed, dannelsen af en kirkelig organisation, indflytning af en svensksproget befolkning i kystegnene samt opdyrkning af og bosættelse i tidligere ødemarker.

Ved middelalderens begyndelse blev Finland mål for korstog både fra øst og fra vest. Især tre svenske korstog fik afgørende betydning for landets videre udvikling. Det tredje fandt sted i 1290'erne og resulterede i kampe, som varede frem til 1323, da der blev indgået en fredsaftale mellem Novgorod og Sverige om at Novgorod de facto anerkendte svensk overhøjhed over hele Finland, dog med en uafklaret og derfor senere omstridt grænse mod nord.

Langt den overvejende del af befolkningen boede på landet og levede af landbrug, mod vest i landsbyer og med agerskifter, mod øst i form af svedjebrug. Ved kysterne og ved indsøer og elve spillede fiskeri en betydelig rolle. Læs mere

visdawikinowikisvwiki

Versjonen av denne bolken på framsida neste veke er:

Njords længsel efter havet (1908) af W.G. Collingwood

Njord er i nordisk mytologi en af vanerne. I de islandske kilder blev Njord knyttet til havet og fungerede som gud for søfart, vinde og frugtbarhed (rigdom). Det østnordiske materiale tyder på, at Njord her blev opfattet som en frugtbarheds- og velstandsgud, der var knyttet til indlandet, i modsætning til det vestnordiske. I vikingetiden var han som frugtbarhedsgud nærmest blevet fortrængt af sin søn Frej, der havde overtaget nogle af hans attributter og egenskaber.

Njord er gift med Skade, men de lever ikke sammen. Hans børn er Frej og Freja. Efter krigen mellem aser og vaner bliver han sammen med sine børn udleveret som gidsler til aserne, blandt hvilke han tager bolig.

Njord har været genstand for flere diskussioner. Hans navn er nært beslægtet med den ældre germanske gudinde Nerthus, der omtales af Tacitus. Sammen med de mange tilfælde af stednavne, der indeholder hans navn, har det givet anledning til spekulationer om, at han tidligere i historien har haft langt større betydning. Læs mere

visdawikinowikisvwiki

Utvald svensk artikkel[endre wikiteksten]

Utvald svensk artikkel-arkiv: 20052006200720082009201020112012
Utvald svensk artikkel velges ut mellom dei artiklane som er utvalde på svensk wikipedia denne veka: her.

Den noverande versjonen av denne bolken på framsida er:

William Shakespeare

William Shakespeare (1564–1616) var en engelsk dramatiker, poet och skådespelare. Shakespeare ses av många inte bara som Englands nationalskald utan också som världslitteraturens främste dramatiker genom tiderna.

Traditionellt delas Shakespeares dramer in i tre kategorier: tragedier, krönikespel eller historiska skådespel, och komedier. Av de 38 dramerna är det särskilt några som blivit berömda och Hamlet (1603) är en av dessa. Tillvarons intighet och det meningslösa i att en bedragen hämnas, brukar framhållas som dramats kärna. Tragedin Romeo och Julia har närmast blivit ett allmänbegrepp för den omöjliga kärleken.

Den dramatiska verksamheten under den elisabetanska eran ägde till stor del rum vid Globe Theatre i London, där han var delägare. Läs mer …

vissvwikidawikinowiki


Versjonen av denne bolken på framsida neste veke er:

Den vita heta centralstjärnan ZZ Leporis, som är en pulserande variabel i Spirografnebulosan (IC 418).

Variabla stjärnor är stjärnor vars ljusstyrka varierar över tid. Mer än 400 000 variabler är kända. Vår egen sol är variabel, med ett energiutflöde som varierar med 0,1 procent över den 11-åriga solfläckscykeln. De flesta stjärnor kan troligen klassas som variabla vid en tillräckligt noggrann mätning.

De mest extrema variabla stjärnorna är supernovorna som kan öka i ljusstyrka med 100 miljoner gånger.

De variabla stjärnorna klassificeras i olika typer utifrån variationernas orsak. De viktigaste huvudgrupperna är pulserande variabler, eruptiva och kataklysmiska variabler, förmörkelsevariabler och roterande variabler. Läs mer …

vissvwikidawikinowiki

Veke 51[endre wikiteksten]

Utvald nynorskartikkel nnwiki nowiki dawiki svwiki
Utvald bokmålsartikkel nnwiki nowiki dawiki svwiki
Utvald dansk artikkel nnwiki nowiki dawiki svwiki
Utvald svensk artikkel nnwiki nowiki dawiki svwiki

Veke 52[endre wikiteksten]

Utvald nynorskartikkel nnwiki nowiki dawiki svwiki
Utvald bokmålsartikkel nnwiki nowiki dawiki svwiki
Utvald dansk artikkel nnwiki nowiki dawiki svwiki
Utvald svensk artikkel nnwiki nowiki dawiki svwiki