Planeten Merkur

Planeten Merkur

Bilete teke av MESSENGER-sonden. Fargane er kunstige.
Baneparametrar (Epoch J2000)
Store halvakse	57 909 176 km 0,38709893 AE
Banens omkrins	360 000 000 km (2,406 AE)
Eksentrisitet	0,20563069
Perihel	46 001 272 km 0,30749951 AE
Aphel	69 817 079 km 0,46669835 AE
Omløpsperiode	87,96935 d (0,2408470 år)
Synodisk periode	115,8776 d
Gjennomsnittleg banefart	47,36 km/s
Maks. banefart	58,98 km/s
Min. banefart	38,86 km/s
Banehelling	7,00487° (3,38° til solas ekvator)
Lengda til oppstigande knute	48,33167°
Perihelargument	29,12478°
Talet på satellittar	0
Fysiske eigenskapar
Diameter ved ekvator	4 879,4 km (0,383 · jordas)
Overflateareal	7,5·107 km² (0,147 · jordas)
Volum	6,1·1010 km³ (0,056 · jordas)
Masse	3,302·1023 kg (0,055 · jordas)
Snitt tettleik	5,427 g/cm³
Ekvatorial tyngdekraft	3,701 m/s2 (0,377 G)
Unnsleppingsfart	4,435 km/s
Rotasjonsperiode	58,6462 d (58 d 15,5088 t)
Rotasjonsfart	10,892 km/t (ved ekvator)
Aksehelling	~0,01°
Rektasensjonen til nordpolen	281,01° (18 t 44 min 2 s) [1]
Deklinasjon	61,45°
Albedo	0,10-0,12
Overflatetemperatur:	min snitt maks 90 K 440 K 700 K
Atmosfærisk samansetting
Atmosfærisk trykk	spor
Kalium	31,7%
Natrium	24,9%
Atomisk oksygen	9,5%
Argon	7,0%
Helium	5,9%
Molekylært oksygen	5,6%
Nitrogen	5,2%
Karbondioksid	3,6%
Vatn	3,4%
Hydrogen	3,2%
Merkur og Jorda
Storleiken til Merkur (til venstre) og Jorda i samanlikning.

Merkur er den inste og minste planeten i solsystemet. Han har ein diameter på  4 880  km, og banen ligg om lag 58 millionar km frå sola.

Merkur har ein gjennomsnittleg overflatetemperatur på 452K (+179 °C). Den maksimale dagtemperaturen er rundt +430 °C og nattestid når temperaturen ned mot −170 °C. Ingen annan planet i solsystemet kan visa til større temperatursvingingar.

Grunna storleiken og den kjemiske samansettinga vert Merkur rekna til steinplanetane. Av di han står så nær sola er det ikkje lett å observere Merkur frå Jorda; vinkelavstanden er ikkje større enn om lag 20° på begge sider av sola. Den første romsonden som utforska Merkur var Mariner 10 (1974-75). Seinare har MESSENGER-sonden passert Merkur to gonger i 2008 og har kartlagd overflata i større detalj. MESSENGER passerte Merkur i 2009 før han gjekk inn i bane i 2011.

Namnet «Merkur» kjem frå den romerske guden Mercurius og det astronomiske symbolet til planeten er ☿, det same som for kvikksølv. Merkur har ingen månar.

Atmosfære

Atmosfæren til Merkur er samansett av oksygen, kalium og natrium og er ekstremt tynn, tynnare enn laboratorieteknisk «vakuum» på jorda. For alle praktiske føremål kan ein difor sjå på Merkur som utan atmosfære. Gjennomsnittleg oppheld dei atmosfæriske atoma seg berre tre timar i Merkur sitt gravitasjonsfelt før dei forsvinn ut i rommet.

Overflate

Merkur har ei overflate veldig lik månen, med mange krater etter meteorittnedslag. Det mest særprega krateret er Caloris-bassenget med ein diameter på ca. 1350 km. I tillegg er overflata dekka av mange lange klippeliknande formasjonar. Desse er antagelegvis forma ved at overflata har krympa.

Bakgrunnsstoff

Commons har multimedia som gjeld: Planeten Merkur

• Informasjon om Merkur frå «De ni planetene»
• NASA - Mercury Fact Sheet (engelsk)
  Denne astronomiartikkelen er ei spire. Du kan hjelpe Nynorsk Wikipedia gjennom å utvide han.