Vepsisk

Vepsisk (vepsä, vepsän kel', vepsän keli)
Klassifisering:	uralske språk austersjøfinske språk
Bruk
Tala i:	Russland
Område:	Den karelske republikken, Leningrad oblast Vologda oblast
Vepsisktalande i alt:	3 610 (2010)
Rangering:	Ikkje blant dei 100 største
Skriftsystem:	Kyrillisk, latinsk
Offisiell status
Offisielt språk i:	-
Språkkodar
ISO 639-3:	vep

Vepsisk er eit språk som høyrer til den austersjøfinske språkgreina av den uralske språkfamilien. Ved folketeljinga i Russland i 2010 vart vepsisk snakka av ca. 3 610 menneske på sør- og austsida av Onega, av eit folketal på 5 940 vepsarar.

Dialektar

Vepsisk blir delt inn i tre dialektar, nord- midt- og vestvepsisk:

• nordvepsisk
• midtvepsisk
  • austleg midtvepsisk
  • Ojatti
  • Šimjärvi-Päžare
  • Suda-joki
  • sørvestleg midtvepsisk
• sørvepsisk

Karakteristiske drag

Det er relativt små dialektskilnader, og talarar frå dei ulike dialektområda forstår kvarandre relativt godt. Den dialekten som skil seg mest ut er nordvepsisk. Lyden j i byrjinga av ord er endra til palatal d, t.d. ďäŕv «sjø» (fi. 'järvi') og ďoob «(han/ho) drikk» (fi. 'juo'). Likvidane l, n, r er palatalisert, t.d. poigaĺe «til guten» (fi. 'pojalle'). I nordvepsisk har dei lange vokalane uu og ii halde seg, t.d. puu «tre» og hiiŕ «mus», mens yy har blitt diftongisert til [yu], t.d. püu 'pyy'. I andre dialektar er alle dei høge lange vokalane diftongisert, så vi har puo og hieŕ.

Grammatikk

Vepsisk har 24 kasus, dvs. ca. 10 fleire enn i dei andre austersjøfinske språka. Dei fleste nye kasusa er oppstått etter grammatikalisering av tidlegare postposisjonar.

Språkhistorie

Indre språkhistorie

Samanlikna med dei andre austersjøfinske språka har vepsisk ein relativt konservativ lydhistorie.

Innanfor morfologien har det derimot skjedd ein del nylagingar.

Ytre språkhistorie

Språka til folkeslaga som vart vurdert som «upålitelege» etter andre verdskrigen mista alle rettane sine i Sovjetunionen. Eitt av desse språka var vepsisk (sannsynlegvis fordi vepsarane (i lag med kolasamane) vart vurdert som for gode vener av finnane). Det vepsiske kyrilliske skriftspråket vart dermed ikkje tatt i bruk att etter krigen.

Litteratur

Vepsiskspråkleg litteratur

• Arapovic, Borislav: Lapsiden biblii. Stokgol'm Helsinki: Biblijan kändmizen institut, 1996. ISBN 91-88794-11-3.
• Kottina, Anna: Meiden sana : lugendkirj augotizskolan täht. Karjala, Petroskoi: Periodika, 1998. ISBN 5-88170-016-3.
• Nieminen, Markku (toim.): Kodima, Vepsänma. Kuhmo: Juminkeko, 2003. ISBN 952-5385-16-7.
• Zaiceva, Nina: Abekirj. Karjala, Petroskoi, 1991. ISBN 5-7545-0460-8.
• Zaiceva, Nina: Icemoi lugemist : vepsiskn kelen lugendkirj 3.–4. klassale. Karjala, Petroskoi, 1994. ISBN 5-7545-0658-9.

Språkvitskapleg litteratur

• Kalima, Jalo: Vepsän sanastoa (Eripainos Virittäjästä n:o 1-3). Helsinki, 1927.
• Lönnrot, Elias: Om det nord-tschudiska språket (Elias Lönnrotin väitöskirja vepsiskn kielestä vuodelta 1853). Kuhmo, Juminkeko, 2002. ISBN 952-5385-10-8.
• Wiik, Kalevi: Vepsän vokaalisointu. Helsinki: Suomalaisen Kirjallisuuden Seura, 1989. ISBN 951-717-564-7.
• Zaitseva, Maria: Vepsän kielen lauseoppia. Helsinki: Suomalais-ugrilainen seura, 2001. ISBN 952-5150-61-5.

Bakgrunnsstoff

• Wikipedia på vepsisk

• Vepsän Seura
• Vepsäläiset ja vepsän kieli - Nina Zaitseva
• Vepsisk-finsk ordbok

Denne språkartikkelen som har med Russland å gjere er ei spire. Du kan hjelpe Nynorsk Wikipedia gjennom å utvide han.