Telemark fylke

«Telemark» omdirigerer hit. For skiteknikken, sjå telemarkskøyring.

Folketalsutvikling 1951-2010^[1]
Telemark fylke

Adm.senter	Skien
Areal	15 299 km²
Folkemengd	170 902 (1. januar 2013)
Folketettleik	12,3 /km²
Nettstad	www.telemark.no
Politikk
Fylkesordførar	Terje Riis Johansen, Sp (2011)
Fylkesmann	Kari Nordheim-Larsen
Målform	Nøytral

Telemark fylke på Commons

Telemark fylke er eitt av 19 fylke i Noreg, som grensar til Vestfold i søraust, Buskerud i nordaust, Aust-Agder i sørvest, og Rogaland og Hordaland i nordvest.

Fylket dannar på fleire måtar ein overgang frå Austlandet til Sør- og Vestlandet, både geografisk, topografisk, kulturhistorisk og språkleg. Telemark kan delast inn i fire regionar: Kragerøregionen Vestmar, Vest-Telemark, Aust-Telemark og Grenland (Skien- og Porsgrunnregionen). Skien er administrasjonssenter og den største av sju andre byar i fylket.

Fylkesvåpenet blei godkjent i 1970 og har på gull botn ei oppveksande svart bondestridsøks. Dette skal symbolisere vern og vørdnad. Fylkesblomen til Telemark er systermarihand, fylkessteinen er brynestein og fylkesfuglen er linerle.

Samferdsel [endre]

I Telemark var vassdraga den viktigaste ferdselsåra rundt 1900. Vassdraget frå Skien til Notodden blei kanalisert i 1861, og til Dalen i 1892. Dette følgde til vegbygging mellom anløpsstadene til kanalbåtane og dei nærliggjande bygdene. No til dags har vassdraga og kanalane berre nytte for turisttrafikken sommarstid. E 18 er hovudvegsambandet for dei sørlege delane av fylket, i Grenlandsområdet. E 134 er det viktigaste vegsambandet i dei indre delane av fylket over Notodden, Seljord, Vinje og Haukelifjell. Riksveg 36 som går frå Eidanger til Seljord bind E 18 og E 134 saman, og fungerer som hovudveg frå nordlege delar av Telemark til Grenlandsområdet. Viktige vegar elles er Riksveg 37 frå Kongsberg over Rjukan til Vinje, Riksveg 38 frå Kragerø gjennom Drangedal og Vrådal til Dalen og Riksveg 41 frå Brunkeberg i Kviteseid gjennom Nissedal til Arendal. Om sommaren er det samband frå E 134 i Høydalsmo gjennom Dalen vestover om Setesdal og Sirdal til Stavanger. Til saman har Telemark 4103 km offentlege vegar.

Første jernbane i Telemark blei opna i 1882 på vegstykket Larvik-Eidanger-Skien. Sørlandsbanen som blei bygd 1920-27, går gjennom Telemark frå Meheia, gjennom Sauherad, Bø, Lunde og Drangedal til Aust-Agder. Ei sidelinje går nordover til Notodden og Tinnoset og sørover til Skien. Skien og Porsgrunn har sitt hovudsamband med Oslo om Vestfoldbanen. Lokaltogsambandet går Porsgrunn-Skien-Nordagutu-Notodden. Telemark har flyplassar i Skien, Notodden og Fyresdal.

Klima [endre]

Telemark har ei kort kystripe, og her og i låglandet kring Langesundsfjorden strøymer det ofte inn havluft mot områda kring nedre del av Skiensvassdraget. Dei indre, lågare områda vert ikjke like påverka av denne lufta, men dei store innsjøane her medverkar til å dempe og forseinke vinterkulda. Den kaldaste månaden er januar og temperaturen varierer då frå kring–2 °C ved kysten til kring –8 °C i indre strøk. Gaustatoppen har –12 °C. Den lågaste målte minimumstemperaturen er kring –25 °C ved kysten og under –35 °C i enkelte indre strøk. Middel for juli er 16–17 °C i låglandet og i dalane, og søkk til kring med kring 0.7 grader per 100 meter oppover i høgda. Den høgaste målte temperaturen er kring 30 °C ved kysten, og opp til kring 33 °C i indre strøk.

Årsnedbøren er jamnt over 800–1200 mm, litt mindre i indre, lågare strøk, og til dels ein god del meir i fjellområda. I innlandet kjem det mest nedbør om sommaren, medan det ved kysten kjem mest om hausten.

Retninga til dalføra og skjerminga til fjella gjer at det forholdsvis lite vind. Sterke vestlege luftstraumar kan derimot slå ned innimellom og verte forsterka av innsnevringar i dalane. Ved Tinnsjøen har tog blåst av sporet i samband med stormbyer gjennom Vestfjorddalen. Ved kysten bles det oftast frå sørvest om sommaren og frå nordaust om vinteren. Ein sjeldan gong kan pålandsvind av storm styrke føre til store skadar på grunn av opprørt hav og høg vasstand. Det er forholdsvis ofte tåke og tåkedis i Grenlandsområdet, om lag 5 % av året. Den store vassføringa i elva vinterstid fører til at det vert danna is på sjøen frå Langesundfjorden og vestover.

Administrasjon [endre]

Skien er sete for fylkesmannen og administrasjonen i fylkeskommunen. Telemark har 18 kommunar og femner fem prosti med 30 prestegjeld og 63 sokn, vidare fem tingrettsdistrikt og eitt politidistrikt med 17 lensmanns- og politistasjonsdistrikt.

Kommunar [endre]

Nr.	Namn	Adm.senter	Folkemengd	Flatevidd km²	Målform	Distrikt
0805	Porsgrunn	Porsgrunn	000000000035193.000000000035 193	000000000000165.0000000000165	Nøytral	Grenland
0806	Skien	Skien	000000000052459.000000000052 459	000000000000779.0000000000779	Nøytral	Grenland
0807	Notodden	Notodden	000000000012446.000000000012 446	000000000000919.0000000000919	Nøytral	Aust-Telemark
0811	Siljan	Siljan	000000000002423.00000000002 423	000000000000214.0000000000214	Nøytral	Grenland
0814	Bamble	Langesund	000000000014104.000000000014 104	000000000000304.0000000000304	Nøytral	Grenland
0815	Kragerø	Kragerø	000000000010683.000000000010 683	000000000000305.0000000000305	Nøytral	Vestmar
0817	Drangedal	Prestestranda	000000000004123.00000000004 123	000000000001063.00000000001 063	Nøytral	Vestmar
0819	Nome	Ulefoss	000000000006588.00000000006 588	000000000000430.0000000000430	Nøytral	Midt-Telemark
0821	Bø	Bø i Telemark	000000000005773.00000000005 773	000000000000263.0000000000263	Nynorsk	Midt-Telemark
0822	Sauherad	Akkerhaugen	000000000004312.00000000004 312	000000000000321.0000000000321	Nøytral	Midt-Telemark
0826	Tinn	Rjukan	000000000005993.00000000005 993	000000000002045.00000000002 045	Nøytral	Aust-Telemark
0827	Hjartdal	Sauland	000000000001610.00000000001 610	000000000000792.0000000000792	Nynorsk	Aust-Telemark
0828	Seljord	Seljord	000000000002960.00000000002 960	000000000000715.0000000000715	Nynorsk	Vest-Telemark
0829	Kviteseid	Kviteseid	000000000002489.00000000002 489	000000000000708.0000000000708	Nynorsk	Vest-Telemark
0830	Nissedal	Treungen	000000000001427.00000000001 427	000000000000905.0000000000905	Nynorsk	Vest-Telemark
0831	Fyresdal	Fyresdal	000000000001330.00000000001 330	000000000001281.00000000001 281	Nynorsk	Vest-Telemark
0833	Tokke	Dalen	000000000002291.00000000002 291	000000000000984.0000000000984	Nynorsk	Vest-Telemark
0834	Vinje	Åmot	000000000003707.00000000003 707	000000000003106.00000000003 106	Nynorsk	Vest-Telemark
Totalt	Telemark	Skien	000000000170902.0000000000170 902	000000000015299.000000000015 299	Nøytral	Telemark