Rivne stolpekyrkjer, stavkyrkjer og tilhøyrande utgravingar i Nord-Europa

Frå Wikipedia – det frie oppslagsverket
Hopp til navigering Hopp til søk
Hemsedal stavkyrkje, som blei riven i 1882, i 1874.
Portal frå Bagn stavkyrkje.

Rivne stolpekyrkjer, stavkyrkjer og tilhøyrande utgravingar i Nord-Europa er ei ufullstendig liste over stavkyrkjer, stolpekyrkjer og liknande. Lista er ikkje fullstendig, mellom anna fordi ein stadig får nye opplysningar om gamle kyrkjer.

Dei første kyrkjene i Europa nord for Alpane var oftast bygd i reisverk av tre. Fram til 1100-1200 var treverk det vanlege i mesteparten av Norden, Danmark og det sørlege Sverige gjekk då etterkvart over til å bygge stein eller bindingsverk. Dei første bygga hadde ståande stolpar med nedgravne endar eller palisadekonstruksjon. Særleg i Norge vart desse primitive konstruksjonane erstatta av den karakteristiske stavkonstruksjonen der stolpane står på ei ramme av svillar, ein liggande stokk på eit tørt fundament av stein. Medan nedgravne stolpar raskt rotna, gjorde denne konstruksjonen at bygget overlevde hundreåra.[1]

Norske kyrkjer[endre | endre wikiteksten]

Forsvunne norske stavkyrkjer etter fylke med årstal for riving eller tap.

Akershus[endre | endre wikiteksten]

Buskerud[endre | endre wikiteksten]

Hedmark[endre | endre wikiteksten]

Oppland[endre | endre wikiteksten]

Vestfold[endre | endre wikiteksten]

  • Lardal stavkyrkje

Telemark[endre | endre wikiteksten]

Aust-Agder[endre | endre wikiteksten]

Vest-Agder[endre | endre wikiteksten]

Rogaland[endre | endre wikiteksten]

Hordaland[endre | endre wikiteksten]

Sogn og Fjordane[endre | endre wikiteksten]

Fortun stavkyrkje før ho vart flytta til Bergen i 1883 og attreist som Fantoft stavkyrkje.

Møre og Romsdal[endre | endre wikiteksten]

  • Bud stavkyrkje, brann i 1709
  • Bremsnes stavkyrkje på Averøy, brann i 1768 eller 1769
  • Døving kapell, truleg stavkyrkje til 1754
  • Frei stavkyrkje, brann i 1766
  • Geiranger, ikkje rein stavkyrkje, skipet i stavkonstruksjon, påbygg i tømmer, riven i 1742
  • Grytten, stavkyrkje til omkring 1651[24]
  • Haram stavkyrkje (på Haramsøy), riven ca 1838
  • Hareid stavkyrkje, brann 25. november 1806
  • Hjørundfjord stavkyrkje, riven ca. 1860
  • Hustad stavkyrkje, brann i 1718
  • Kornstad stavkyrkje på Averøy, riven 1871
  • Mo i Surnadal, avløyste Mo kyrkje i Surnadal i 1728
  • Rovde stavkyrkje, riven ca. 1860
  • Sira stavkyrkja i Nesset kommune, riven ca 1709, dagens kyrkje frå 1869[25]
  • Stavkyrkje på Sylte i Valldal, flytta til Dale, erstatta av Norddal kyrkje i 1782
  • Stordal, erstatta av tømmerkyrkje i 1789
  • Stranda, skada av Skafjell-ulukka og riven i 1731, dagens kyrkje i tømmer frå 1838
  • Sunnylven, tatt av snøras i 1727, ny kyrkje oppført på tryggare stad
  • Volda stavkyrkje, riven ag avløyst av ny kyrkje 1858
  • Ørsta stavkyrkje, riven i 1864

Sør-Trøndelag[endre | endre wikiteksten]

  • Rennebu stavkyrkje[26]

Andre[endre | endre wikiteksten]

  • Kvie stavkyrkje
  • Åsnes stavkyrkje

Utanlandske kyrkjer[endre | endre wikiteksten]

Teikning av portalen frå svenske Hemse stavkyrkje.

Danmark[endre | endre wikiteksten]

  • -

Island[endre | endre wikiteksten]

Sverige[endre | endre wikiteksten]

Litteratur[endre | endre wikiteksten]

  • Dietrichson, L., De norske Stavkirker, Kristiania 1892

Fotnotar[endre wikiteksten]

  1. Hauglid, Roar (1976): Norske stavkirker. Bygningshistorisk bakgrunn og utvikling. Riksantikvaren/Dreyers forlag.
  2. http://www.norgeskirker.no/wiki/Imshaug,_forsvunnet_kirke
  3. http://www.norgeskirker.no/wiki/Eggedal_kirke
  4. http://www.norgeskirker.no/wiki/Fl%C3%A5_kirke
  5. Anker, Peter (1997): Stavkirkene: deres egenart og historie. Cappelens kunstfaglige bibliotek. Oslo: Cappelen.
  6. Vestportalen og mesteparten av sørportalen er i Kulturhistorisk museum (Oldsaksamlingen) i Oslo. Det er òg funne spor etter ei tidlegare stolpekyrkje på kyrkjetufta.
  7. Kyrkja blei måla av I.C. Dahl
  8. Det målte kortaket frå 1400-talet er teke vare på og stilt ut på Kulturhistorisk museum (Oldsaksamlingen) i Oslo.
  9. Brannrester funne av ei tidleg stolpekyrkje som blei erstatta av ei stavkyrkje på 1200-talet.
  10. Det er ein diskusjon om kyrkja var sjølvstendig soknekyrkje eller annekskyrkje, men i eit diplom frå 1375 omtalar ein «Bagns kirkiu sookn a Waldræs», L. Hess Bing, Beskrivelse over Kongeriget Norge, Kbh. 1796.
  11. Kyrkja er i ei kjelde rekna som riven i 1700 medan ei anna seier at ho stod i 1796 [1]
  12. Portalen finst i København, Hauglid Norges stavkirker, E.B. Hohler, Norwegian Stave Church Sculpture, Vol. I-II, s. 231 f.
  13. Bjølstad kapell på SNL lese på nett 15.2.13
  14. Kan hende ei tidlagare stolpekyrkje og spor som kan tyde på ei endå tidlegare palisadekyrkje
  15. Velkjent kyrkje frå norsk folketradisjon
  16. Den maa være nedtaget mellom 1675 og 1735 - Dietrichson, L., De norske Stavkirker, Kristiania 1892
  17. Kraftig ombygd i 1620-åra
  18. Restar etter ei stolpekyrkje blei funne under golvet i Bø kyrkje
  19. Dietrichson, Lorentz (1888): Sammenlignende Fortegnelse over Norges Kirkebygninger i Middelalderen og Nutiden. Kristiania: Malling.
  20. Kviteseid historielag lest på nett 4.mai 2013.
  21. Vestportalen blir oppbevart ved Oldsaksamlingen
  22. Fylkesarkivet S&F: Flåm kyrkje lese på nett 14.2.13
  23. Kyrkja vart flytta til Fantoft i Bergen og sett opp att der som Fantoft stavkyrkje, sterkt restaurert for å verte slik ein rekna med at Fortun stavkyrkje opphavleg hadde vore i mellomalderen. Denne restaurerte kyrkja brann ned til grunnen i 1992, og vart erstatta av ein kopi.
  24. Helland, Amund (1911): Norges land og folk. Topografisk-statistisk beskrevet. Romsdals amt. Kristiania: Aschehoug
  25. Martinius Leirvoll, Guri Hestås Myrvang, Per Einar Strand, Helge Øverås (red., 1994) Sira kyrkje 125 år : 1869-1994 : eit festskrift – Eresfjord sokneråd, Eresfjord.
  26. http://www.lokalhistoriewiki.no/index.php/Rennebu_kirke oppgir dagens Y-forma kyrkje erstatta ei stavkyrkje på staden