Jekt

Frå Wikipedia – det frie oppslagsverket
Hopp til navigering Hopp til søk
Ei jekt med tørrfisk i Sandviken i Bergen. Fotografi teke ein gong mellom 1870 og 1890.
Anna Olava, rekonstruksjonen av ei sunnmørsjekt som er utstilt på Herøy kystmuseum.
Foto: Silje L. Bakke

Ei jekt er ei brei, lita seglskute, utan fast dekk, med berre ei mast. Jekta hadde råsegl. Over råseglet kunne jekta føra eit rå-toppsegl. Dei eldre skutene var oftast klinkbygde, men frp 1820-talet vart det òg vanleg med kravellbygging [1].

Jektene vart bygd etter lokale handverkstradisjonar langs kysten frå Vestlandet og nordover. Bygginga var fullstendig basert på båtbyggaren si røynsle, utan teikningar eller modellar. Somme av dei siste jektene vart «kravellert», også kalla «klavert», ombygd til kravell, anten ved at klinkerhuda vart skifta ut med kravellhud, eller at kravellhud vart lagt utanpå klinkerhuda.

Jektene sitt fartsområde var langs norskekysten. Ein reknar med at denne fraktefarten varte i 500 - 600 år, men ein har ikkje pålitelege data før rundt 1750 [1]. Frå Nord-Noreg var lasta ofte tørrfisk sørover, gjerne til Trondheim eller Bergen, og ofte trematerial nordover. Òg på Vestlandet vart jektene brukt til større by-handelsferder (frå Sogn, Sunnhordland og Rogaland, til Bergen eller Stavanger); her var lasta til byen ofte treprodukt, frukt, ved eller levande dyr.

Storleiken på ei jekt vart oppgjeve i tal tønner og ikkje som mål i lengde og breidde. Forma og det lause dekket gjorde jekta spesielt godt eigna for frakt av tørrfisk, som hadde låg vekt, men tok stor plass. Lasta kunne derfor stablast til langt over dekket. I løpet av andre halvdelen av 1800-talet gjekk småskipsbyggarane over til å byggje kravellbygde jakter, som hadde om lag same funksjon som jektene.

Nemningane jakt og jekt er så like at dei er brukt dels om kvarandre, dels samanfallende, og betydninga kan variere frå stad til stad.

Referansar[endre | endre wikiteksten]

  1. 1,0 1,1 Pedersen, M., Trebåter langs kysten vår, Exlibris media AS, 2013.

Sjå òg[endre | endre wikiteksten]

Bakgrunnsstoff[endre | endre wikiteksten]

https://www.facebook.com/groups/95468922898/?fref=ts Jekta Gjertrud