Igor Tamm

Frå Wikipedia – det frie oppslagsverket
Gå til: navigering, søk
Igor Tamm
Игорь Евгеньевич Тамм
Igor Tamm.jpg
Igor Tamm
Fødd 8. juli 1895
Vladivostok i Det russiske keisardømet
Død 12. april 1971 (75 år)
Moskva i Den russiske sosialistiske føderative sovjetrepublikk i Sovjetunionen
Nasjonalitet Sovjetisk
Alma mater Statsuniversitetet i Moskva
Kjend for Tsjerenkoveffekten
Tamm–Dancoff-tilnærminga
Utmerkingar Stalinprisen (1954)
Nobelprisen i fysikk (1958)
Nobelprisen i fysikk
Nobelprisen i fysikk
1958
Igor Tamm som motiv på russisk frimerke frå 2000.

Igor Jevgenjevitsj Tamm[a] (8. juli 189512. april 1971) var ein sovjetisk fysikar, kjend for arbeid innan kvantefysikk, strålingsteori, plasmafysikk og kjernefysikk. Han vart tildelt Nobelprisen i fysikk i 1958 saman med Pavel Aleksejevitsj Tsjerenkov og Ilja M. Frank for oppdaginga og tolkinga av Tsjerenkoveffekten.[1]

Livsskildring[endre | endre wikiteksten]

Tamm vart fødd i Vladivostok i Russland i 1895. Bestefaren, Teodor Tamm, hadde emigrert frå Thüringen i Tyskland til Russland.[2], og fleire kjelder oppgjev at han var jøde.[3][4][5][6][7] Foreldra heitte Olga og Evengij og faren var sivilingeniør.[8] Han studerte fysikk på gymnaset i Elisavetgrad (nå Kirovohrad) i Ukraina.[8] Åra 1913-14 studerte han ved universitetet i Edinburgh.[2][8]

Under fyrste verdskrig deltok han som frivillig i saniteten i den raude hæren. Han tok aktivt del i revolusjonsrørsla i 1917 som krigsmotstandar og under marsrevolusjonen var han med i fleire revolusjonskomitéar. Sidan fullførde han fysikkstudia ved statsuniversitetet i Moskva i 1918.[2]

Tamm gifta seg med Natalija Sjujskaja i september 1917; dei fikk to barn, Irina (1921-2009) som vart kjemikar, og Evengij (1926-2008), som vart fysikar og fjellklatrar. Evengij leia den sovjetiske ekspedisjonen til toppen av Mount Everest i 1982.[9]

I 1919 var han lærer ved i fysikk i SimferopolKrim, og seinare ved det polytekniske institutt i Odessa.[2]

1. mai 1923 byrja Tamm å undervise i fysikk ved det statlege pedagogiske universitetet i Moskva. Same år fullførte han det første vitskaplege verket sitt, Electrodynamics of the Anisotropic Medium in the Special Theory of Relativity.[10] På denne tida var han oppslukt av fysikk, han skreiv i eit av breva sine at fysikk var alt han tenkte på, i tillegg roste han Albert Einstein for relativitetsteorien.[2] I 1928 var han eit par månader med Paul Ehrenfest ved Universitetet i Leiden. Frå 1934 var han òg leiar for den teoretiske avdelinga ved fysikkinstituttet til Vitskapsakademiet ved Lebedev-instituttet.

Under andre verdskrigen var han fysikar for staten og utvikla teorien om atomkjernen og elementærpartiklane, i samband med utviklinga av hydrogenbomba. Mellom 1949 og 1953 budde han i «den hemmelege byen» Sarov som leiar av ei gruppe som skulle utvikle ei hydrogenbombe, men han slutta arbeidet der kort tid etter den fyste hydrogenbomba var detonert, [2][11] og for attende til Lebedev-instituttet i Moskva.

I 1934 foreslo Tamm og Semjon Altsjuller at nøytron har ei magnetisk rørsle som ikkje er lik null.[12][13] Ideen vart møtt med skepsis, sidan nøytronet skulle vera ein elementærpartikkel utan ladning, og difor ikkje kunne han noko magnetisk rørsle. Same år la Tamm fram ideen om at proton-nøytron-interaksjonar kunne forklarast med ei utveksling av energi via ein då ukjent, men stor partikkel.[14][15] Denne ideen vart seinare utvikla vidare av Hideki Yukawa til teorien om mesonkrefter.[16][17]

Han var ateist.[18][19]

Tamm døydde 12. april 1971 og vart gravlagt på Novodevitsjijgravstaden i Moskva.[20]

Krateret Tammmånen han namn etter han.[21]

Merknadar[endre | endre wikiteksten]

  1. Russisk skrift Игорь Евгеньевич Тамм

Kjelder[endre | endre wikiteksten]

  1. www.nobelprize.org. The Nobel Prize in Physics 1958 (Engelsk). Vitja 5. oktober 2015.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 http://www.peoples.ru.+Биография Игорь Тамм (Russisk). Vitja 5. oktober 2015.
  3. Marshall Sklare (1982) Understanding American Jewry, s. 108 – utgjevingsstad ikkje oppgjeven. ISBN 978-0-87855-454-6.
  4. Joan Comay (2002) Who's who in Jewish history: after the period of the Old Testament, s. 362 – Routledge. ISBN 978-0-415-26030-5.
  5. Bernard S. Schlessinger (1996) The who's who of Nobel Prize winners, 1901–1995, s. 201 – Oryx Press.
  6. Ioan Mackenzie James (2009) Driven to innovate: a century of Jewish mathematicians and physicists, s. 262 – Peter Lang Publishers. ISBN 978-1-906165-22-2.
  7. Wentzel Van Huyssteen (2003) Encyclopedia of Science and Religion, Volume 2, s. 493 – MacMillan Reference USA.
  8. 8,0 8,1 8,2 http://n-t.ru+(24. juli 1999). ТАММ, Игорь Евгеньевич (Russisk). Vitja 5. oktober 2015.
  9. Mountaineering, climbing. January - February 2008 news (Engelsk). www.russianclimb.com. Vitja 5. oktober 2015.
  10. Evgenij Lʹvovitsj Feinberg, Reminiscences about I. E. Tamm (1987)
  11. Andrei Sakharov ({{{utgjeve}}}) Memoirs – Hutchinson. ISBN 0091746361.
  12. Tamm, Igor Jevgenjevitsj og Alshuler, Semjon, Magnetic moment of a neutron, Reports of the Academy of Science USSR, s. 1, 8, 455 (1934) (russisk)
  13. Tamm, Igor Jevgenjevitsj (1934). «Nuclear Magnetic Moments and the Properties of the Neutron». Nature 134 (3384): 380. doi:10.1038/134380b0.  (engelsk)
  14. Tamm, Igor Jevgenjevitsj (1934). «Exchange Forces between Neutrons and Protons, and Fermi's Theory». Nature 133 (3374): 981. doi:10.1038/133981a0.  (engelsk)
  15. Tamm, Igor Jevgenjevitsj (1934). «Interaction of Neutrons and Protons». Nature 134 (3400): 1010. doi:10.1038/1341010c0.  (engelsk)
  16. Tamm, Igor Jevgenjevitsj (1934). «Exchange Forces between Neutrons and Protons, and Fermi's Theory». Nature 133 (3374): 981. doi:10.1038/133981a0.  (engelsk)
  17. Tamm, Igor Jevgenjevitsj (1934). «Interaction of Neutrons and Protons». Nature 134 (3400): 1010. doi:10.1038/1341010c0.  (engelsk)
  18. V. L. Ginzburg (2005) About Science, Myself and Others, s. 253 – CRC Press. ISBN 9780750309929.
  19. E. L. Feinberg (2011) Physicists: Epoch and Personalities (2 edition), s. 86 – World Scientific. ISBN 9789812834164.
  20. nd.m-necropol.ru. Новодевичье кладбище. Тамм Игорь Евгеньевич (1895-1971) (Russisk). Vitja 5. oktober 2015.
  21. Planetary Names: Crater, craters: Tamm on Moon. planetarynames.wr.usgs.gov.

Bakgrunnsstoff[endre | endre wikiteksten]