The Rise and Fall of Ziggy Stardust and the Spiders from Mars

Frå Wikipedia – det frie oppslagsverket
Gå til: navigering, søk
The Rise and Fall of Ziggy Stardust and the Spiders from Mars
Studioalbum av David Bowie
Utgjeve 6. juni 1972
Innspelt Trident Studios i London, 9. september 1971, november 1971, 12. januar-18. januar 1972
Sjanger Glamrock
Lengd 38:37
Selskap RCA Records, Virgin Records
Produsent David Bowie og Ken Scott
Kritikk
David Bowie-kronologi
Hunky Dory
(1971)
The Rise and Fall of Ziggy Stardust and the Spiders from Mars Aladdin Sane
(1973)

The Rise and Fall of Ziggy Stardust and the Spiders from Mars, eller berre Ziggy Stardust, er eit konseptalbum av den britiske musikkartisten David Bowie frå 1972, laust basert på soga om ei rockestjerne kalla Ziggy Stardust[1]. Albumet er rekna som eit av dei store i rockehistoria, og musikkmagaisnet Melody Maker har utpeikt albumet som det definitive albumet frå 1970-talet. Albumet klatra til femteplass på den britiske albumlista, og til 75. plass i USA.

I 1997 vart Ziggy Stardust stemd fram til 20. plass over dei største platene gjennom tidene i ein «Music of the Millenium»-avstemming leia av fleire aviser og magasin i Storbritannia. Musikkmagasinet Q plasserte albumet på 24. plass på ei liknande liste, medan fjernsynskanalen VH1 hadde det på 48. plass. Musikkmagasinet Rolling Stone hadde albumet på 35. plass på si liste over dei 500 beste albuma gjennom tidene. I 2000 hadde Q albumet på 25. plass på ei liste over dei 100 beste britiske albuma gjennom tidene.

Soge[endre | endre wikiteksten]

Albumet presenterer soga, om noko uklårt, om rockestjerna Ziggy Stardust, ein marsbuar som kjem til jorda for å frigjere menneskeheita frå banalitet.[2] Ziggy Stardust er den definitive rockestjerna, seksuelt lett på tråden, med stort narkotikamisbruk og med ei melding om fred og kjærleik. Han vert derimot til slutt øydelagd av narkotika og sex, og til slutt riven sundt av tilhengjarane han inspirerte. Den mytologiske soga om ein fordømd rockemessias, vart godt likt av tilhengjarar både då og i dag.

David Bowie under Ziggy Stardust-turneen.

Karakteren Ziggy var opphavleg inspirert av den britiske rock 'n' roll-artisten Vince Taylor som Bowie møtte etter Taylor hadde hatt eit samanbrot og trudde han var ei blanding av ein gud og eit romvesen.[3][4] sjølv om Taylor berre var ein blåkopi for karakteren.[5] Andre påverknader var mellom andre Legendary Stardust Cowboy[6] og Kansai Yamamoto, som designa kostyma Bowie gjekk med under turneen.[7] Ziggy Stardust-namnet kom delvis frå Legendary Stardust Cowboy, og delvis, som Bowie fortalte Rolling Stone, fordi «Ziggy var eit av få fornamn eg klarte å finne som byrja på bokstaven 'Z'.»[8] Han forklarte seinare i eit intervju i 1990 for Q Magazine at Ziggy-delen av namnet kom frå ein skreddar kalla Ziggy's som han passerte på toget, og han likte det fordi det hadde «den Iggy-samanhengen [som i Iggy Pop]», men var ein skreddar, og eg tenkte, vel dette skal omhandle klede, så det var ein liten intern spøk for meg sjølv at eg kalla han Ziggy. Så Ziggy Stardust var ein kombinasjon av ting.»[9][10]

«Stardust» kom frå ein av artistane som var på same selskap som Bowie, countryartisten Norman Carl Odam, The Legendary Stardust Cowboy.[11] Bowie spelte ein Legendary Stardust Cowboy-song, «I Took a Trip (On a Gemini Spaceship)», tretti år seinare på Heathen.

Produksjon[endre | endre wikiteksten]

Ziggy Stardust-innspelinga starta berre nokre veker etter Hunky Dory kom ut. Den første songen som vart spelt inn for albumet var «It Ain't Easy», spelt inn september 1971. den første innspelinga i november gav «Hang on to Yourself», «Ziggy Stardust», «Rock 'n' Roll Star» (seinare forkorta til «Star»), «Moonage Daydream», «Soul Love», «Lady Stardust» og «Five Years».

To coverversjonar vart òg spelte inn i november, meint for albumet som enno ikkje hadde fått namn. Desse var Chuck Berry sin «Around and Around» (kalla «Round and Round») og Jacques Brel sin «Amsterdam» (kalla «Port of Amsterdam»). Ei nyinnspeling av «Holy Holy» (først spelt inn i 1970 og gjeven ut som singel til dårleg sal, i januar 1971) vart først meint for Ziggy, men droppa til fordel for «Rock 'n' Roll Suicide». «Round and Round» vart erstatta av «Starman» og «It Ain't Easy» erstatta «Amsterdam» på det endelege albumet. Alle tre vart sidan gjevne ut som B-sider på singlar.

«Velvet Goldmine», først spelt inn under Hunky Dory-innspelinga, var òg meint for Ziggy, men vart erstatta av «Suffragette City». RCA gav han i 1975 ut som B-sida til den britiske nyutgjevinga av «Space Oddity» etter å ha remiksa han og mastra han utan løyve frå Bowie.

Etter innspelinga av nokre nye songar for Sounds of the 70s med Bob Harris (som finst på Bowie at the Beeb) som det nykalla Spiders from Mars i januar-februar 1972, gjekk bandet attende til Trident. Dei spelte inn «Starman», «Suffragette City» og «Rock 'n' Roll Suicide» mot slutten av månaden.

«Starman» kom ut som singel i april (ikkje først meint for albumet), men kom ikkje ut i den originale «høglydte» miksen på CD. Han skil seg noko ut med at han har ein dempa «morsekode» mellom verset og refrenget[12] samanlikna med den originale utgjevinga i 1972. B-sida til «Starman» var «Suffragette City», som vart mastra for albumet med ein tre tonar i avslutninga som førte han inn frå «Ziggy Stardust» slik at songane hang saman. dei vart aldri spelte slik av Bowie på konsertar.

Innspelt og gjeven ut under den pågåande Ziggy-turneen var to andre songar. Den første var «John, I'm Only Dancing», spelt inn i Trident seint i juni og gjeven ut (berre i Storbritannia) i september. «The Jean Genie» vart spelt inn i RCA Studios i New York tidleg i oktober på starten av den amerikanske turneen, og gjeven ut i USA i november. Songen vart miksa på ny for Aladdin Sane.

Rockklaverspelaren Rick Wakeman fekk høvet til å spele keyboard på albumet, men valte å verte med i den progressive rockegruppa Yes i staden.

Ziggy Stardust-soga[endre | endre wikiteksten]

Albumet var av Bowie meint som eit filmmusikkalbum og eit musikalsk grunnlag for eit scene show og/eller fjernsynsproduksjon som fortalte soga om Ziggy Stardust.. I tillegg til songar frå albumet ønskte Bowie å ha med songar som «All the Young Dudes», «Rebel Rebel» og «Rock 'n' Roll With Me» (dei to siste spelte inn for Diamond Dogs).

I eit intervju med Rolling Stone med William S. Burroughs forklarte Bowie Ziggy Stardust-soga ytterlegare:

« Tida er fem år før jorda går under. Det har vorte annonasert at jorda vil gå under på grunn av mangel på naturressursar. Ziggy er i ei stilling der alle ungdommane har tilgang til ting dei trudde dei ønskte. Dei eldre har mista grepet om røyndomen og ungdomen er overlaten til seg sjølv og plyndrar det dei vil ha. Ziggy var i eit rock-and-roll-band, og ungdomen vil ikkje lenger ha rock-and-roll. Det finst ikkje elektrisitet til å spele det. Rådgjevaren til Ziggy bed han om å samle nyhender og synge det, for det finst ingen nyhender. Så Ziggy gjer dette og det er forferdelege nyhender. 'All the young dudes' er ein song om denne nyhenda. Det er ikkje ein hymne til ungdomen slik folk trur. Det er det heilt motsette...

Slutten kjem når uendelegeheita kjem. Dei er eigentleg eit svart hol, men eg gjort dei til folk fordi det ville vere særs vanskeleg å forklare eit svart hol på scenen.[...]

Ziggy får råd i ein draum av dei uendelege om å skrive at Starman kjem, så han skriv 'Starman', som er den første nyhenda om håp folk har høyrt. Så dei grip tak i dette. Stjernemenneskene han snakkar om er dei kalla dei uendelege, og dei hoppar frå svart hol til svart hol. Ziggy har snakka om desse fantastiske rommenneskene som kjem for å redde jorda. Dei kjem ein stad nær Greenwich Village. Dei bryr seg ikkje om verda og er ikkje nyttige for oss. Dei berre hoppar rundt om i universet via dei svarte hola. Heile livet deira er å reise frå univers til univers. I sceneoppføringa liknar ein av dei Brando, ein annan er ein Black New Yorker. Eg har ein som heiter Queenie, the Infinite Fox...Ziggy startar no å tru på alt dette sjølv og ser på seg sjølv som ein profet for framtidige stjernemenneske. Han tar seg sjølv opp til utrulege spirituelle høgder og vert halde i live av disiplane sine. Når dei uendelege kjem, tar dei bitar av Ziggy for å gjere dei verkelege, fordi i den opphavlege tilstanden deira er dei antistoff og kan ikkje eksistere i verda vår. Og dei riv han sunt under songen 'Rock 'n' roll suicide'. Så snart Ziggy døyr på scenen tar dei uendelege elementa hans og gjer seg sjølv synlege.[13]

 »

Utgjeving og ettermæle[endre | endre wikiteksten]

Då det kom ut den 6. juni 1972, nådde Ziggy Stardust 5. plass i Storbritannia og 75. plass i USA. Albumet selde etter kvart til platinaplate i Storbritannia og gullplate i USA.[14][15] Den einaste singelen frå albumet, «Starman», nådde 10. plass i Storbritannia og 65. plass i USA.

I utgåva av Rolling Stone frå 20. juli 1972, gav Richard Cromelin albumet særs god kritikk og «minst 99 poeng» (truleg ut av 100), men skreiv at sjølv om han syns albumet var bra, trudde han ikkje det kom til å vare. I meldinga skriv Cromelin «me bør alle be ei bøn om at lagnaden hans ikkje er skapt til å stige og falle med lagnaden til «drag-rock»-syndromet».[16]

I 1997 vart Ziggy Stardust kåra til det 20. beste albumet gjennom tidene i ei Music of the Millennium-undersøking utført i Storbritannia av HMV Group, Channel 4, The Guardian og Classic FM. I 1998 kåra lesarane av Q magazine det på 24. plass og Virgin All-time Top 1000 Albums rangerte det på 11. plass, medan VH1 i 2003 plasserte det på 48. plass. Det vart kåra til det 35. beste albumet av Rolling Stone på lista deira over dei 500 største albuma gjennom tidene. I 2000 plasserte Q albumet på 25. plass på lista deira over dei 100 beste britiske albuma gjennom tidene. I 2004 vart det plassert på 81. plass på lista til Pitchfork Media over dei 100 beste albuma frå 1970-åra. I boka The Alternative Music Almanac, plasserte Alan Cross albumet på 3. plass på lista over '10 Classic Alternative Albums'. I 2006 vart albumet valt ut av TIME som eit av dei 100 beste albuma gjennom tidene.[17]

I 2005 spelte den brasilianske songaren Seu Jorge inn 14 Bowie-songar, mange av dei frå Ziggy Stardust, som filmmusikk for filmen The Life Aquatic with Steve Zissou kalla The Life Aquatic Studio Sessions. Songane var omsette til portugisisk, men omsetjinga var ikkje eksakt. Bowie sa om versjonane til Seu Jorge: «Hadde ikkje Seu Jorge spelte inn songane mine på portugisisk hadde eg aldri få tt høyre dette nye nivået av venleik som han la i songane.»[18] Musikaren Saul Williams kalla albumet sitt frå 2007, produsert av Trent Reznor The Inevitable Rise and Liberation of NiggyTardust!. I 2009 spelte Techno Cowboy inn heile albumet frå start til slutt med berre Omnichord kalla The Ziggy Stardust Omnichord Album.

Plateomslag[endre | endre wikiteksten]

Biletet på plateomslaget vart teken utanfor pelsverket «K. West» på 23 Heddon Street i London, W1.[19] sett søraustover mot sentrum av byen. Postkontoret i bakgrunnen (no «The Living Room, W1» bar) var staden der den første nattklubben i London låg, The Cave of the Golden Calf, som opna i 1912. Sidan delar av gata vart renovert i 1997, vart ein raud telefonkiosk plassert ut att i gata, som erstatta ein moderne blå telefonkiosk som hadde erstatta den som er på baksida av omslaget.[20]

Omslaget vart valt ut av Royal Mail for samlinga av frimerke kalla «Classic Album Cover» i januar 2010.[21][22] Baksida av omslaget hadde meldinga «TO BE PLAYED AT MAXIMUM VOLUME». Denne instruksjonen vart derimot fjerna då EMI gav ut albumet på ny i 1999.[23]

Musikk påverka av Ziggy Stadust[endre | endre wikiteksten]

Ziggy Stardust vart eit monumentalt album i musikkhistoria. Lydbilete på albumet endra måten heavy metal, pønk, hardrock, glamrock og progrock høyrdest ut. Band og artistar som vart påverka av album er mellom anna glamartistar som Alice Cooper, Labelle og Gary Glitter. Av heavy metal-band finn ein Mötley Crüe, Van Halen Blue Öyster Cult og Black Sabbath og innan progrock band som Yes.

Ziggy Stardust kombinerte òg protopønken ein finn hos The Stooges med tekstane og musikken til The Velvet Underground, og dette skal ha påverka tidlege pønkmusikarar som Elvis Costello & the Attractions, Adam & the Ants, Graham Parker, The Jam, The Clash, The Ramones, Patti Smith og Television.

Mot 1990-talet viste band som Suede (Dog Man Star - 1994), Morrissey (Viva Hate - 1988), og My Bloody Valentine (Isn't Anything - 1988) kraftige spor av David Bowie frå perioden rundt Ziggy Stardust. Suede sitt album Dog Man Star er til og med kalla opp etter tre Bowie-album (Diamond Dogs, The Man Who Sold the World og Ziggy Stardust)

Meir nyleg har sjokkrockaren Marilyn Manson uttalt at han er svært inspirert av av Ziggy Stardust. Dette kan ein høyre mest igjen på albumet Mechanical Animals.

Innhald[endre | endre wikiteksten]

Alle songar er skrivne av David Bowie, bortsett frå der andre er nemnde. 

Side ein
# Tittel Lengd
1. «Five Years»   4:44
2. «Soul Love»   3:33
3. «Moonage Daydream»   4:35
4. «Starman»   4:13
5. «It Ain't Easy» (Ron Davies) 3:00
Side to
# Tittel Lengd
6. «Lady Stardust»   3:20
7. «Star»   2:50
8. «Hang on to Yourself»   2:40
9. «Ziggy Stardust»   3:13
10. «Suffragette City»   3:25
11. «Rock 'n' Roll Suicide»   3:00

Andre utgåver[endre | endre wikiteksten]

The Rise and Fall of Ziggy Stardust har vore gjeve ut på CD to gongar med bonusspor, først i 1990 av RykoDisc, og så i 2002 i samband med 30-årsjubileumet til plata, der ho kom med ei heil ekstra bonussplate i pappomslag. Denne utgåva har etter kvart vorte eit samleobjekt sidan berre eit fåtall vart trykt opp. I 1999 vart plata òg gjeve ut på ny, med nymastra digitallyd, men utan bonusspor.

Bonusspor (1990)[endre | endre wikiteksten]

  1. «John, I'm Only Dancing» (singel frå 1972)
  2. «Velvet Goldmine» (b-side frå 1975, spelt inn under Hunky Dory-innspelingane)
  3. «Sweet Head» (spelt inn i 1972, men ikkje gjeve ut før)
  4. «Ziggy Stardust» (demo)
  5. «Lady Stardust» (demo)

Bonusdisk (2002)[endre | endre wikiteksten]

Kalla 30th Anniversary Reissue med ein ekstra bonus-CD, dei fleste av desse vart gjevne ut som bonusspor i 1990-1992.

  1. «Moonage Daydream» (Arnold Corns-versjon)
  2. «Hang on to Yourself» (Arnold Corns-versjon)
  3. «Lady Stardust» (demo)
  4. «Ziggy Stardust» (demo)
  5. «John, I'm Only Dancing»
  6. «Velvet Goldmine»
  7. «Holy Holy» (nyinnspeling frå 1972)
  8. «Amsterdam»
  9. «The Supermen» (nyinnspeling frå 1971)
  10. «Round and Round»
  11. «Sweet Head» (take 4)
  12. «Moonage Daydream» (ny miks)

Medverkande[endre | endre wikiteksten]

Kjelder[endre | endre wikiteksten]

  1. http://www.allmusic.com/album/ziggy-stardust-r2473/review
  2. «Ziggy Stardust – David Bowie». www.allmusic.com. http://www.allmusic.com/album/ziggy-stardust-r2473/review. Henta 2. mai 2011. 
  3. «BBC – BBC Radio 4 Programmes – Ziggy Stardust Came from Isleworth». www.bbc.co.uk. http://www.bbc.co.uk/programmes/b00tdpz8. Henta 2. mai 2011. 
  4. «The Leper Messiah : Vince Taylor». www.davidbowie.com. http://www.davidbowie.com/users/spaceface/vincetaylor.html. Henta 2. mai 2011. 
  5. «Ziggy Stardust Came from Isleworth – review». guardian.co.uk. http://www.guardian.co.uk/tv-and-radio/2010/aug/20/vincent-taylor-ziggy-stardust-radio-review. Henta 2. mai 2011. 
  6. Scott Schinder, Andy Schwartz (2008). Icons of Rock. Greenwood Publishing Group. s. 448. ISBN 0313338469. 
  7. Shelton Waldrep (2004). The aesthetics of self-invention: Oscar Wilde to David Bowie. U of Minnesota Press. ss. 111–112. ISBN 0816634181. 
  8. «the album review site: La Roux Gets Sidetracked». www.album-review.co.uk. http://www.album-review.co.uk/artists/news/1925. Henta 2. mai 2011. 
  9. Michael Campbell (2005). Popular music in America: the beat goes on. Wadsworth/Thomson Learning. ISBN 0534555349. 
  10. «David Bowie interview by Paul Du Noyer 1990». Pauldunoyer.com. 25 August 2009. http://www.pauldunoyer.com/pages/journalism/journalism_item.asp?journalismID=249. Henta 2. mai 2011. 
  11. «ZSC:Frequently Asked Questions». The Ziggy Stardust Companion. http://www.5years.com/faq.htm. Henta 2. mai 2011. 
  12. «Starman – David Bowie. Original UK LP and 45 mix is AWOL!!». http://www.stevehoffman.tv/forums/showthread.php?t=106219. Henta 2. mai 2011. 
  13. William S. Burroughs, Sylvère Lotringer (2001). Burroughs live: the collected interviews of William S. Burroughs, 1960–1997. Semiotext(e). s. 231. ISBN 1584350105. 
  14. «RIAA Gold and Platinum». http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php. Henta 2. mai 2011. 
  15. «BPI Certified Awards». http://www.bpi.co.uk/. Henta 2. mai 2011. 
  16. Paytress, Mark. Rise and fall of Ziggy Stardust and the Spiders from Mars David Bowie. New York: Schirmer Books, 1998. Print. s 117–120
  17. The All-TIME 100 Albums, http://www.time.com/time/2006/100albums/index.html, henta 3. mai 2011 
  18. «Seu Jorge Biography». Musicianguide.com. http://www.musicianguide.com/biographies/1608004799/Seu-Jorge.html. Henta 3. mai 2011. 
  19. Time Out (1998), Q Magazine (12–18 October 1984). «ZSC:Heddon St.». The Ziggy Stardust Companion. http://www.5years.com/heddon.htm. Henta 3. mai 2011. 
  20. Michael Harvey. «The ZIGGY STARDUST Companion – Heddon Street, London at». 5years.com. http://www.5years.com/heddon.htm. Henta 26 April 2011. 
  21. «Classic Album Covers: Issue Date – 7 January 2010». Royal Mail. http://www.royalmail.com/portal/stamps/content1?catId=32300674&mediaId=112400790. Henta 3. mai 2011. 
  22. Michaels, Sean (8 January 2010), Coldplay album gets stamp of approval from Royal Mail, London: The Guardian, http://www.guardian.co.uk/music/2010/jan/08/coldplay-album-stamp-approval, henta 3. mai 2011 
  23. «Rear cover». The Ziggy Stardust Companion. http://www.5years.com/backlcov.htm. Henta 3. mai 2011. 

Bakgrunnsstoff[endre | endre wikiteksten]