Israel

Frå Wikipedia – det frie oppslagsverket
Gå til: navigering, søk
[endre]
מדינת ישראל

(Medinat Yisra'el)
دولة إسرائيل
(Dawlat Israil)
(norsk: Israel, israelsk)

Det israelske flagget Det israelske riksvåpenet
Flagg Riksvåpen
Nasjonalsong «Hatikvah»
Motto ingen
Geografisk plassering av Israel
Offisielle språk hebraisk, arabisk
Hovudstad Jerusalem (omstridd)
Styresett
Parlamentarisk republikk
Shimon Peres
Benjamin Netanyahu
Flatevidd
 – Totalt
 – Andel vatn
 
20 770 km² (151.)
~2%
Folketal
 – Estimert (2012)
 – Folketeljing (2003)
 – Tettleik
 
7 590 758 (97.)
6 780 000
365,5 /km² (40.)
'
Frå mandatet til Folkeforbundet
14. mai 1948 (5. ijjár 5708)
Nasjonaldag 5. ijjár
BNP
 – Totalt (2010)
 – Per innbyggjar
 
217 100 mill. USD (49.)
29 500 USD (34.)
Valuta Ny israelsk shekel
Tidssone UTC +3
Telefonkode +972
Toppnivådomene .il


Israel som mannsnamn, sjå namnet Israel

Staten Israel er ein stat i Midtausten, grunnlagd i delar av det geografiske området Palestina. Landet har kyst mot Middelhavet, og grensar mot Egypt, Libanon, Syria og Jordan. Viktige elvar og innsjøar er Jordanelva, Genesaretsjøen og Daudehavet. Delar av landområdet til Israel er heilage for fire religionar: jødedom, kristendom, islam og bahá'ítrua.

I moderne tid har opprettinga av, omfanget av og politikken til Israel vore særs omstridd på regionalt og globalt plan. Landet administrerer område som er omstridde. Landet har ikkje fredsavtalar og normaliserte tilhøve til Libanon og Syria og mange andre arabiske land. Israel lever i konflikt med palestinske grupper, og er utsett for kritikk frå verdssamfunnet.

Byar[endre | endre wikiteksten]

Dei største byane i Israel. Folketal 31.12.2003.

  • ירושלים Jerusalem : 693 200
  • תל אביב-יפו Tel-Aviv-Yafo : 363 400
  • חיפה Haifa : 269400
  • ראשון לציון Rishon LeTziyon : 214 600
  • אשדוד Ashdod : 192000
  • באר שבע Be'er-Sheva : 183 000
  • פתח תיקוה Petah Tiqwa : 173 800
  • נתניה Netanya : 167 100
  • חולון Holon : 165 800
  • בני ברק Bene Beraq (Bnei Brak) : 139 600
  • בת ים Bat Yam : 131 900
  • רמת גן Ramat-Gan : 126 500
  • אשקלון Ashqelon : 104 500
  • רחובות Rehovot : 100 100
Utsyn over gamlebyen i Jerusalem

Hovudstad[endre | endre wikiteksten]

I 1950 innførde Israel at Jerusalem var landets hovudstad. Regjeringsbygga og andre sentrale kontor vart lagde til delar av Jerusalem kontrollerte av Israel. I 1980 vart det gjort vedtak i det israelske parlamentet, Knesset, (hebraisk כנסת knéset 'forsamling, arabisk كنيست kanīsat) at Jerusalem var Israel sin "ævelege og udelelege« hovudstad med full religionsfridom for alle. Ei rekkje land motset seg Israels val av hovudstad, og meiner at Israel »okkuperer" byen etter seksdagarskrigen i 1967. Dei meiner at den endelege avklåringa av Jerusalem sin status fyrst kan eiga rom etter opprettinga av ein palestinsk stat. Desse landa har difor i protest oppretta sine ambassadar i andre større byar, som Tel-Aviv, Ramat-Gan eller Herzliya. Det finst korso nokre få land som har sine ambassadar i Jerusalem.

SNs Tryggingsråd tok samstundes fråstand frå denne lova i resolusjon 478. I tråd med tidlegare praksis har dei fleste land med diplomatiske samband med Israel difor etablert sine ambassadar i Tel-Aviv, den største byen i Israel, og den fyrste og mellombelse hovudstaden inntil den israelske nasjonalforsamlinga fyrste gongen vedtok at Jerusalem var landets hovudstad i 1950.

Medan det vert hevda at Jerusalem er tilknytt alle dei «tre monoteistiske religionane» islam, kristendom og jødedom er det berre dei to sistnemnde som har byen nemnt ved namn i sine religiøse skrift. Jerusalem er aldri nemnd i Koranen, og det er diskutert innan islamske grupper kor «haram al-sharif», «den ytste heilagdomen» i røynda låg, staden der Muhammed etter islamsk erveminne reid til himmels på vengjehesten, Buraqen al-Buraq.

Jerusalem er residensby for president, regjering og parlamentet (Knesset).

Klima[endre | endre wikiteksten]

Sjølv om Israel er eit forholdsvis lite land, har det ganske så variert vêr. Kystområda har middelhavsklima med nedbør om vinteren. Den årlege nedbørsmengda minkar derimot når ein flyttar seg sørover. Haifaområdet i nord får om lag 630 mm, medan områda nær grensa til Egypt ikkje har meir enn rundt 200 mm i året. Kysten av Eilatbukta, heilt sør i Israel, får derimot nesten aldri nedbør (Eilat som ligg her har ein normal årsnedbør på 29 mm), og dette er òg det varmaste området i Israel. Her har ein vanlegvis rundt 20 °C om ettermiddagen i løpet av vinteren, og godt over 30 °C frå april til november.

Åsane rundt Jerusalem er kjølige og forholdsvis fuktige i periodar om vinteren og kan få litt snø eit par gonger i året (av og til kraftig), men òg lange periodar med sol. Den tørre delen av året varer frå mai til oktober og har behagelege temperaturar både på dagtid og nattestid. Jerusalem har ein årleg nedbørsnormal på 529 mm, men frå mai til og med september er normalen berre 3 mm, og alt dette kjem normalt i mai.

Av og til, særleg seint på våren eller tidleg på hausten, kan ein austleg vind sende temperaturane opp mot 40 °C over heile landet. På kysten av Daudehavet, verdas lågastliggande område, er det som regel mykje varmare enn dei omliggande områda. Vinteren er mild og solrik, men om sommaren kan ein få svært høge temperaturar her, og dei fuktige sommarenettene kan vere trykkande.

Sjå òg[endre | endre wikiteksten]

Bakgrunnsstoff[endre | endre wikiteksten]


Commons-logo.svg Commons har multimedia som gjeld: Israel

Denne spireartikkelen kan utvidast ved hjelp av den utfyllande artikkelen «Israel» på Wikipedia på bokmål/riksmål.